KÜTAHYA ARKEOLOJİ MÜZESİNDE BULUNAN KARAMANLICA YAZITLI MEZAR TAŞI


Bu makale 2020-03-29 11:34:03 eklenmiş ve 477 kez görüntülenmiştir.
METİN TÜRKTÜZÜN

Kütahya Arkeoloji Müzesine yıllar önce getirdiğim bir mezar taşının hikayesidir, burada belirtilen. Bu mezartaşını tesadüfen Paşamsultan Mahallesinde, Vakıflar Bölge Müdürlüğünün eski binası arkasındaki yine bölge Müdürlüğünün garajı olarak kullanılan yerin girişinde bulduğumuz bu taşı bulunduğu yerden alarak müzeye getirdik. Bir müddet sonra Müzeye araştırmaya gelen Fransız Epigraf Thomas Drew Bear ile birlikte bu mezar taşı üzerinde çalıştık. Daha sonra anladık ki bu mezar taşı Karamanlıca yazılmış, Kütahya’da 1897 yılında vefat eden Paraskeva Badeoğlu isimli Bakırcılıkta usta olan bir bayana aitmiş. O tarihlerde Kütahya’da Türk, Rum ve Ermeniler bir arada yaşayıp mahalleler halinde oturuyorlardı. 1890 yılında Kütahya’nın toplam nüfusu 22.000 civarındaydı.

 

Kütahya Müzesinde, Yunanca yazıt araştırmaları sırasında, müzede bulunan ve Yunan harfleriyle yazılmış iki kitabenin okunmaya çalışıldıklarında, Yunanca olmadıkları anlaşılınca, dikkatimizi çekmiş ve üzerinde çalışmaya başladığımızda da, söz konusu kitabelerin Yunan harfleriyle, Türk dilinde yazılmış mezartaşları oldukları anlaşılmıştır. Yunan harfleriyle Türkçe yazıt, kitap, mektup vb. eserlerin diline genel olarak Karamanlıca adı verilmektedir.

 

Karamanlıca, Karamanca, Karamanîce, Yunanca Karamanlidika, XVIII. Yüzyılda Osmanlıca “Zımmiyan-ı Karaman”, Rumca Karamanian adı verilen Ortodoks Hıristiyanların konuştuğu Türkçe’dir. Ayırt edici özelliği, yazılışında Yunan alfabesinin kullanılması, yılın Miladi, ayların Yunanca kökenli oluşudur. Başlıca Karaman İli ve çevresinde yaşadıkları için bu ad verilmiştir. Türkiye ve Avrupa’da birçok basılı eserler vermişlerdir.

Anadolu’nun birçok yöresinde, Konya ve Nevşehir/Ürgüp çevresinde, birçok müzede, örneğin Alanya Müzesi’nde, Niğde Müzesi’nde Yunan Alfabesiyle yazılmış Türkçe kitabeler bulunmaktadır. Karamanlıca konuşanların, Selçuklu döneminde Türkçe konuşmaya başlayan Hıristiyan Rumlar mı, yoksa Hıristiyan dinini kabul eden Türkler mi olduğu konusunda görüşler ileri sürülmekle birlikte, Türkçe’nin Karamanlıca ağzını konuşan Rumlar olduğu kabul edilmektedir.

Inv. no. H. 1.30; w. 0.84; th. 0.09; lh. 0.02

Dikdörtgen biçimli stel: güneş, sekizgen içinde silik bir haç ve ay betimlerinin altında yazıt.

Ermenice:

 

 

2. KİTABE:

’ Ισμίμ Πɑρɑσκευά σινίμ γιρμί ἀλδή

  Πɑκήρτζηληκδά ᾽εϊλετίμ μεχɑρɑτή,

  Νισɑνλήμ σουζουνδε ἔτμετι σεϖαɑτή .

 ̓ Ετζάλ δεμάμ κɑϖιρδε ’εϊλεδίμ ρɑχɑτή .

 Πετερὶμ ʼɑγλετί ϐɑλιτεμ ϖɑγρινη δόϐδοῦ .

Τζεκτιλερ ελεμ κɑρτɑσλɑρήμ ϖεγγιζλερι σολδοῦ

Ουδζουδζɑ ρουχοῦμ φηγɑνλερ ɑρσɑ-δ.γ.λδ.̰῀(duyuldu)

Τɑκδηρὲ ρɑζί ρɑϖϖɑ ὶτδίμ ήδɑɑτή ◦

Τῇ24 Dεκεμϐριου                         Πɑρɑσκεuά

1897 Κίοτχγιɑ                              Πɑδεογλους

 

Not: Kitabe hafif sağa yatık el yazısı Yunan harfleriyle Türkçe yazılmıştır. Yalnızca en son satırdaki isim yine el yazısı olarak, sola yatık olarak yazılmıştır. 

 

İsmim Paraskeva sinim yirmi aldı (altı)

Bakırcılıkda eyledim meharatı (mahereti),

Nişanlım sözünde etmedi sebaatı,

Ecal demam kabirde eyledim rahatı,

Pederim ağledi validem bağrını dövdü,

Çektiler elem kardaşlarım beñizleri soldu,

Uçunca ruhum figanler arşa duyuldu,

Takdire razı rabba itdim idaati

Ti24 Dekembriou (Aralık)         Paraskeva

1897Kütahya                              Badeoğlus

 

KİTABENİN TRANSKRİPSİYONU:

Adım Pareskeva, yaşım 26, Bakırcılıkta mahirdim. Nişanlım sözünde durmadı, Ecel geldi, Mezarda rahat ettim. Babam ve annem bağrını dövdü.

Kardeşlerim üzüntü  çekti. Yüzleri soldu.

Ruhum uçunca figanlar arşa duyuldu.

Takdire razıyım, rabbime itaat ettim.

24 Aralık 1897 Kütahya    Pareskeva Badeoğlu

 

 

2. KİTABE:

’ Ισμίμ Πɑρɑσκευά σινίμ γιρμί ʼɑλδή

  Πɑκήρτζηληκδά ᾽εϊλετίμ μεχɑρɑτή,

  Νισɑνλήμ σουζουνδε ἔτμετι σεϖαɑτή .

 ̓ Ετζάλ δεμάμ κɑϖιρδε ’εϊλεδίμ ρɑχɑτή .

 Πετερὶμ ʼɑγλετί ϐɑλιτεμ ϖɑγρινη δόϐδοῦ .

Τζεκτιλερ ελεμ κɑρτɑσλɑρήμ ϖεγγιζλερι σολδοῦ

Ουδζουδζɑ ρουχοῦμ φηγɑνλερ ɑρσɑ-δ.γ.λδ.̰῀(duyuldu)

Τɑκδηρὲ ρɑζί ρɑϖϖɑ ἰτδίμ ἡδɑɑτή ◦

Τῇ24 Dεκεμϐριου                  Πɑρɑσκευά

1897 Κίοτɑχγιɑ                     Πɑδεογλου ˞

 

Kitabe hafif sağa yatık el yazısı yunan harfleriyle türkçe yazılmıştır. Yalnızca en son satırdaki isim yine el yazısı olarak, fakat sola yatık olarak yazılmıştır.

  1. “c” sesi için “τζ” harfleri kullanılmıştır.
  2. “ç” sesi için “τζ” harfleri kullanılmış olup, yazım açısından c sesiyle ç sesi arasında bir farklılık yoktur.
  3. “d” sesi için “δ” harfinin yanısıra “τ” de kullanılmıştır.
  4. “δ”=  d  harfinin üst kısmı bazan sağa bazan sola kıvrık olarak yazılmıştır.
  5. “ğ” sesi için “γ” harfi kullanılmıştır. örn:
  6.  “ı” sesi için “ή” harfi kullanılmıştır.
  7. “i” sesi için “ι,ί,η” hafrleri kullanılmıştır.
  8. “ş” sesi için “σ” harfi kullanılmış olup, bu harfin üzerinde ya da herhangi bir şerinde başka bazı Karamanlıca eserlerde olduğu gibi harfi ş olarak okutmaya yarayacak herhanfi bir işaret konulmamıştır.  Örn: Νισɑνλήμ = nişanlım
  9. “ü” sesi için “ου” veya “οῦ” harfleri kullanılmıştır.
  10. “ü” sesi için “ίοharfleri kullanılmış ve harflerin altına çizgi konulmuştur. Κίοτɑχγιɑ = Kütahya sözcüğünde olduğu gibi.
  11.  “y” sesi için “γ” harfi kullanılmıştır. γιρμί = yirmi
  12.  ΓΙ - γι: ΓΙ bileşiği y olarak okunur.
  13.  “y” sesi için ayrıca “ϊharfi kullanılmıştır.
  14.  Πɑρɑσκευά yunanca bir kadın adı olup, aynı zamanda haftanın günlerinden biridir.
  15.  σινίμ: sinim: yaşım, sinn: (Ar.) Yaş. Yaşanmış olan zaman. Sene kelimesiyle aynı kökendendir.
  16.  ἀλδή = aldı, altı şeklinde okunmalıdır.
  17.  “Ετζἄλ: ecal=ecel” sözcüğünün bu şekilde yazılması bir yöresel kullanım olmalıdır.
  18.  ϖεγγιζλερι sözcüğü, benizleri okunabileceği gibi bengizleri veya beñizleri şekillerinde de okunabilir. Biz Kütahya yöresi ağız özelliği olarak çok kullanılan ve nazan n’nin “ñ” şeklinde okunmasının daha doğru olacağını düşündük.
  19.  σουζουνδε sözcüğünde olduğu gibi, bu sözcüğü sözünde veya süzünde okumak mümkündür. Bu sözcükte o ve ö sesleri arasında yazılış bakımından herhangi bir farklılılık olmayıp, farklı işaret kullanılmamıştır.
  20.  μεχɑρɑτῄ: meharatı: meharet, ustalık. Ustalık, beceriklilik.
  21.  ʼɑγλετί = ağledi, ağladı sözcüğünün ya Kütahya’da ağzında söylenişi ya da Karamanlıca konuşan gruplardaki söyleniş biçimidir.
  22.  δόϐδοῦ sözcüğünde ö sesi için “ό” harfi kullanılmıştır. ü sesi için ise “οῦ” harfleri ve iki harfin üzerine gelecek şekilde bir accentus circumflexis işareti kullanılmıştır.
  23. Ουδζουδζɑ = uçunca, bu sözcüğün yazımında c ve ç harfleri arasında herhangi bir fark yoktur.
  24.  ἡδɑɑτή  sözcüğünü  idaati veya ıdaatı şekillerinde okumak mümkündür. Fakat bu sözcüğü itaati şeklinde okumak daha doğru olacaktır. Idaati şekli bu sözcüğün yöresel söyleniş şekli olarak değerlendirmek gerekir.
  25.  ay adı olarak geçen Dεκεμϐριου = aralık sözcüğünün baş harfi latin d’si şeklinde yazılmıştır.
  26.  “α” harfi birkaç harf hariç, tüm metinde latin el yazısı “ɑ” harfine benzer şekilde yazılmıştır.

 

 

 

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 

E-Mail Bülten Kaydı
Döviz Kurları
  ALIS SATIS
$ USD 6.7573 6.7695
€ EURO 7.6644 7.6782

Arşiv Arama
- -
Dumlupınar Gazetesi | Günlük Siyasi Gazete
© Copyright 2018 Dumlupınar Gazetesi. Tüm hakları saklıdır. Kütahya Dumlupınar Gazetesi
GÜNDEM
Kadına Şiddet
Anayasa Haberleri
Trafik Kazaları
Yerel Seçimler
SPOR
Spor Haberleri
Futbol Haberleri
Basketbol Haberleri
Şampiyonlar Ligi
SİYASET
Kütahya Haberleri
MHP Haberleri
CHP Haberleri
Genel Siyaset
EĞİTİM
Eğitim Haberleri
Eğitim Bakanlığı
A.Ö.L.
Eğitim Portalı
FAYDALI LiNKLER
E-Devlet
M.E.B.
Kütahya Belediyesi
E-Lonca