Köşe Yazısı

A R K A D A Ş

Arka-daş1, kar-deş (karın-daş), yol-daş, ad-(d)aş, anlam-daş, çağ-daş, gönül-daş, sır-daş, soy-daş, ülkü-daş, öz-deş, yön-deş, denk-taş, emek-taş, yurt-taş, kök-teş, ses-teş… Anlaşılması gereken “arkadaş2”taki -daş eki, taştan gelmemekte… Cape Town Üniversitesi’nde Afrika Çalışmaları bölümünde araştırmacı olarak görev yapan ve Independent Türkçe için çeşitli yazılar kaleme alan Dr. Halim Gençoğlu’na göre ise “arkadaş” kelimesinin (arka-taş)dan geldiği öne sürülmekte… Dr. Halim Gençoğlu’nun açıklaması: “Eski Türklerde cengâverler savaşırken arkadan gelecek herhangi bir saldırıyı kontrol edebilmek için sırtlarını bir ağaca, kayaya veya taşa vererek ok atarlarmış. Atalarımız genelde bozkır hayatı yaşadıkları için bu sırta dayanan nesne genelde bir taş veya kaya olurmuş. Yıllar sonra sırta dayanan taşın ismi (arka-taş)dan (arkadaş) şeklinde dilimize yerleşmiş ve bugün güvenebileceğimiz, bizi arkadan vurmayacak olan, samimiyetine güvendiğimiz kişilere verdiğimiz isim.”…

Dünya Arkadaşlık Günü (30 Temmuz)… Arkadaşlık gününün öncesi, dünü ve bugünü… Arkadaşlığı bir güne, bu güne (30 Temmuza) etiketlemek ne kadar doğru? Arkadaşlık zaman ve mekanla tahdit edilemeyecek sevgi, vefa ve fedakarlık gerektiren pazarlıksız adı konmamış bir ahit ve gönüllerde yazılı senettir…  Gerçek arkadaş, arka taşı gibidir, arkamızın güvende olmasına sebeptir… “Arkadaşını söyle, kim olduğunu söyleyeyim.” sözü iyi ve doğru arkadaş edinmenin önemini vurgulamakta… Arkadaş olmak, arkadaş canlısı olmak, can arkadaşı olmak, dava arkadaşı olmak, hayat arkadaşı olmak, kadeh arkadaşı olmak, mahalle arkadaşı olmak, silah arkadaşı olmak… Paylaşmanın ve bir olmanın ne derece mühim olduğunu izah eden anlamlı ifadeler… Mehmet Akif Ersoy’un hitabında “arkadaş” sözcüğü adeta şaha kalkan anlamları yüklenmiş: “Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın; siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın. Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın… Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.”…

Ben giderim adım kalır; dostlar beni hatırlasın. Düğün olur, bayram gelir, dostlar beni hatırlasın…” (Âşık Veysel Şatıroğlu)… Madalyonun diğer yüzü: “Dost uğrunda ölmek kolay, fakat uğrunda ölünecek dostu bulmak zordur.” (Nazım Hikmet Ran)… Yakın arkadaş, en sevdiğim arkadaş, sinsi arkadaş, kıskanç arkadaş, hayal hırsızlığı yapan arkadaş, bencil arkadaş, nankör arkadaş vb. ifadeler… “Arkadaş” kelimesini kirleten ya da zedeleyen eklemeler ve arkadaşlığın cılkını çıkaran ifadeler… Bu manada “iyi arkadaş”, “kötü arkadaş” ayrımı yapmak durumundayız maalesef…  “Arkadaş” sözcüğüne payanda sözcüklerin arkadaşlık etmesi arkadaşlığın mayasını bozmakta… Kişinin düşüp kalktığı kimse arkadaş diye tanımlanınca ortaya çıkan kavram kargaşası… Bir kimsenin biriyle alakadarlığı arkadaşlık boyutuna ne zaman evrilir? Cevabı: Millî ve öz değerlerimiz ile donanımlı olan, insan olan, dürüst olan, güvenilir insan olan kişiyle arkadaş olunca… Belki böylesi arkadaş sadece aslımıza rücu edeceğimiz kara toprak… “Dost dost diye nicesine sarıldım. Benim sadık yârim kara topraktır. Beyhude dolandım ey yâr boşa yoruldum. Benim sadık yârim kara topraktır.” (Âşık Veysel Şatıroğlu)… Kim olduğumuz belli… Kim olduğumuzdan ziyade kiminle olduğumuz önemli… “Kötü arkadaş, demirci körüğü gibidir. Üflenince, ateş kıvılcımları seni yakmazsa da, kokusu seni rahatsız eder.” “İyi arkadaş, güzel koku satan gibidir. Sana koku sürmese de, yanında bulunduğun müddetçe güzel kokusundan faydalanırsın.” (Hadis-i Şerif)…

Akıl ve gönül süzgecinden süzülen fikir bizi doğru ve iyi birilerine, dostlara götürür… İyiye ve doğruya râm olalım ki iyi ve doğru arkadaşlarımız/dostlarımız olsun… Önceliğimiz kendimizle barışık olmak, kendimizle dost olmak ve sonrasında çevremizle barışık olmak ve dost/arkadaş olmak…  Özümüze sözümüze gönlümüze ekeceğimiz dostluk tohumları kadim medeniyetimizde mevcut… Yeter ki her platformda post kavgasını bitirelim ve dost elimizi birbirimize uzatalım…                                             Selam, sevgi ve saygılarımla.

 

1 –daş eki: (-deş, -taş, -teş) Eşlik, ortaklık, bağlılık, aitlik/mensubiyet bildiren isimler yapar.

2 arkadaş: ahbap, dost, eş, koca, partner, refik/refika, yoldaş, yâr, yâren.

Zafer NEFER, 01.06.2021 08.51, Kütahya

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu