Türkiye genelindeki milyonlarca doğal gaz abonesini yakından ilgilendiren yeni bir düzenleme hayata geçti. Enerji piyasalarındaki dengeleri yeniden kurmayı amaçlayan hükümet, doğal gaz tüketiminde kademeli tarife modelini devreye aldı. Bu sistemle birlikte, sosyal adaletin sağlanması ve devlet kaynaklarının ihtiyaca göre daha verimli kullanılması hedefleniyor. Artık her ilin iklim şartlarına ve geçmiş tüketim alışkanlıklarına göre belirlenen özel bir "tüketim limiti" olacak.
Yeni modelin detaylarına bakıldığında, yüksek gelir grubuna dahil olan ve ortalamanın çok üzerinde gaz tüketen kesimin devlet desteğinden daha az yararlanması öngörülüyor. Sektör temsilcileri ve yetkililerden edinilen bilgilere göre, bu değişim konutların sadece küçük bir kısmını doğrudan etkileyecek olsa da, toplam tüketim üzerindeki etkisi oldukça büyük.
Doğal gazda kademeli tarife uygulaması nedir?
Konutlarda uygulanmaya başlanan bu sistem, aslında bir "destekleme sınırı" olarak tanımlanabilir. Uygulama kapsamında, her il için o ayın hava şartlarına göre belirlenmiş bir ortalama tüketim limiti bulunuyor. Vatandaşlar bu limitin altında kaldıkları sürece, devletin halihazırda sunduğu yüksek oranlı sübvansiyondan yararlanmaya devam edecekler. Ancak limit aşıldığında, aşan kısım veya tüketimin tamamı üzerinden devletin sağladığı destek oranı düşecek, bu da faturaya artış olarak yansıyacak.
Doğal gazda neden böyle bir uygulamaya ihtiyaç duyulmuştur?
Mevcut sistemde, villada oturan ve havuz ısıtan bir abone ile mütevazı bir dairede yaşayan abone aynı oranda devlet desteği alıyordu. Bu durumun sosyal adalet ilkesiyle bağdaşmadığı fikrinden yola çıkan yetkililer, kaynakların daha hakkaniyetli dağıtılmasını istedi. Yüksek enerji tüketenlerin maliyeti daha fazla üstlenmesi, buna karşın dar ve orta gelirli ailelerin korunması hedefleniyor.
Düzenleme sadece konutlar için mi geçerli olacak, yoksa sanayi kuruluşları ve ticarethaneleri de kapsayacak mı?
Kamuoyunda merak edilen en önemli başlıklardan biri de kapsamın genişliğidir. Yapılan resmi açıklamalar çerçevesinde, kademeli tarife düzenlemesi yalnızca konut abonelerini kapsamaktadır. Sanayi bölgeleri, üretim tesisleri ve küçük-büyük fark etmeksizin tüm ticarethaneler bu uygulamanın dışında tutulmuştur. İş dünyasının maliyetlerini artırmamak adına bu kesimde mevcut tarife yapısı korunuyor.
Yeni uygulamada kriterler nelerdir?
Sistem oldukça teknik bir veri analizine dayanıyor. BOTAŞ ve ilgili kurumlar, her ilin son beş yıla ait doğal gaz tüketim verilerini masaya yatırdı. Her il için o ayın son beş yıllık ortalaması alındı ve bu rakama yüzde 75'lik bir tolerans payı eklendi. Eğer bir abonenin aylık tüketimi, o ilin ortalamasının yüzde 75 fazlasını geçerse, düşük destekli tarifeye geçiş yapılmış oluyor.
Merkezi sistemle ısınan sitelerde uygulama nasıl olacak?
Apartman ve sitelerde yaşayan, merkezi sistemle ısınan vatandaşlar için de adil bir formül geliştirildi. Bu tür binalarda toplam tüketim, binadaki toplam hane sayısına bölünecek. Eğer hane başına düşen pay, o il için belirlenen limitin üzerindeyse kademeli fiyat devreye girecek. Böylece merkezi ısıtma kullanan vatandaşların dezavantajlı duruma düşmesinin önüne geçilmesi planlanıyor.
Yeni uygulamadan abonelerin ne kadarı etkilenecek?
Veriler, Türkiye'deki konut abonelerinin çok büyük bir kısmının bu düzenlemeden etkilenmeyeceğini gösteriyor. Yapılan simülasyonlara göre, abonelerin yaklaşık yüzde 12'lik bir kesimi limitlerin üzerine çıkıyor. Geriye kalan yüzde 88'lik kitle ise hiçbir ek yük ile karşılaşmadan mevcut indirimli fiyatlarla ısınmaya devam edecek.
Yeni düzenleme ne zaman uygulanmaya başlanacak?
Hazırlık süreçlerinin tamamlanmasının ardından düğmeye basıldı ve yeni sistem Nisan ayı itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. Bu tarihten itibaren kesilen faturalarda, il bazlı limitlerin aşılıp aşılmadığı kontrol edilmeye başlandı.
Mevcut durumda toplam doğal gaz tüketiminin yüzde kaçını uygulamadan etkilenecek aboneler yapıyor?
İlginç bir istatistik ise tüketim yoğunluğu tarafında karşımıza çıkıyor. Kapsama giren yüzde 12'lik abone grubu, aslında konutlarda tüketilen toplam gazın yaklaşık yüzde 36'sını tek başına gerçekleştiriyor. Bu veri, yüksek tüketim yapan kitlenin enerji talebindeki baskın rolünü net bir şekilde ortaya koyuyor.
Uygulamadan istisna olacak bir kesim var mı?
Sosyal devlet ilkesi gereği bazı gruplar bu kısıtlamadan muaf tutuldu. Şehit yakınları, gaziler, ibadethaneler, cemevleri ve Kur’an kursları, tüketim miktarları ne olursa olsun kademeli tarifeye tabi olmayacaklar. Bu kurum ve kişiler, en yüksek devlet desteği oranından yararlanmaya devam edecek.
Limitin üstünde tüketim yapan bir abone, tekrar devlet desteğinin tamamından nasıl faydalanacak?
Sistem dinamik bir yapıda kurgulandı. Bir ay sınırı aşan abone, sonsuza kadar pahalı tarifede kalmıyor. Eğer bir sonraki ay tasarruf yapar ve tüketimini il ortalamasının altına çekerse, otomatik olarak yeniden yüksek destekli tarifeye geri dönüyor. Bu durum, vatandaşı enerji tasarrufu yapmaya teşvik eden bir mekanizma olarak görülüyor.
Yüksek tüketim nedeniyle düşük destekli tarifeye geçen ve ödeme güçlüğü çeken vatandaşlar, aile ve sosyal hizmetler bakanlığının doğal gaz desteğinden yararlanabilir mi?
Eğer bir hane, konut büyüklüğü veya diğer zorunlu nedenlerle limiti aşmış ve ödeme zorluğuna düşmüşse, devletin sosyal yardım kapıları açık kalmaya devam ediyor. İhtiyaç sahibi vatandaşlar, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden başvurularını yaparak, kriterlere uymaları halinde ayrıca doğal gaz yardım desteği alabiliyorlar.