Kütahya’ya yolu düşenlerin ilk dikkatini çeken şey çini olur… Ama sofraya oturunca asıl kimlik ortaya çıkar: haşhaş. Börekten çöreğe, katmerden bükmeye kadar her yerde karşınıza çıkan bu lezzet, Kütahyalılar için sadece bir yiyecek değil, adeta yenilen bir gelenek. Peki bu şehir haşhaşı neden bu kadar çok seviyor? Bu bir damak tadı meselesi mi, yoksa yüzlerce yıllık bir kültür mü?
Bu sadece bir yemek değil, bir kimlik meselesi
Kütahya’da haşhaşlı bir şey sevmemek, biraz “bu toprağın dilini konuşamamak” gibidir. Çünkü bu tat, çocukluktan itibaren insanın hafızasına kazınır. Köy fırınından çıkan sıcak çöreklerin kokusu, bayram sabahları, misafir geleceği zaman açılan hamurlar… Hepsinin ortak noktası çoğu zaman haşhaş olur.
Bu yüzden Kütahya’da haşhaş, sadece karın doyurmaz; hatıra taşır, aidiyet hissettirir.
Bu sevda nereden geliyor?
Anadolu, binlerce yıldır haşhaş tarımının yapıldığı coğrafyalardan biri. Özellikle Afyon–Uşak–Kütahya hattı, tarih boyunca bu ürünün merkezi oldu. Osmanlı kayıtlarında bile bölgenin haşhaş üretimi ve ticaretiyle ilgili izlere rastlanıyor.
Kütahya’da haşhaş, yalnızca bir tarım ürünü değil;
-
Bir geçim kaynağı,
-
Bir mutfak geleneği,
-
Bir kültürel miras olarak kuşaktan kuşağa aktarılıyor.
Kütahya mutfağında haşhaş neden başrolde?
Çünkü hem toprağı uygun, hem lezzeti güçlü, hem de doyurucu.
Haşhaşlı çörek ve katmer
Kütahya’da birçok evde haftada en az bir kez haşhaşlı çörek yapılır. Hamurun arasına sürülen haşhaş ezmesi, piştiğinde evi dolduran o koku… Bu, sadece yemek değil, ev hissidir.
Haşhaşlı bükme ve gözleme
Sac üzerinde yapılan haşhaşlı bükme, yörede “insanı akşama kadar tutar” diye anlatılır. Hem pratik, hem tok tutan, hem de güçlü bir lezzet.
Haşhaş ezmesi
Sadece hamur işinde değil… Kütahya’da haşhaş ezmesi, pekmezle veya şekerle karıştırılarak kahvaltıda bile yenir. Yörede bu karışıma “enerji verir” gözüyle bakılır.
Bu bir alışkanlık mı, yoksa nesilden nesile geçen bir refleks mi?
Aslında ikisi birden.
Kütahyalı için haşhaşlı çörek, çocukluk demektir. Köy fırını günü demektir. Anneannenin hamur açması, annenin tepsi taşıması, soba başında beklemek demektir. Bu yüzden haşhaş, Kütahya’da sadece bir tat değil, bir hafıza nesnesidir.
“İnsanı tok tutar” inancı nereden geliyor?
Yörede haşhaş, eski zamanlardan beri “güç verir, tok tutar” diye bilinir. Özellikle tarlada, dağda, ağır işte çalışanlar için haşhaşlı yiyecekler, adeta yakıt gibi görülür. Bu algı da onun mutfaktaki yerini iyice sağlamlaştırmıştır.
Kütahya neden vazgeçemiyor?
Çünkü:
-
Toprağında yetişiyor
-
Sofrasında başrolde
-
Kültüründe kök salmış
-
Hafızasında anı olmuş
-
Kimliğinin bir parçası haline gelmiş
Haşhaş, Kütahya’da sadece yenmez. Yaşanır.