İhsan Doğramacı ile birlikte Türkiye’de üniversite sistemi yeni bir ivme kazandı. Yükseköğretim yeniden yapılandı. Aileler, çocuklarını iyi yetiştirme ve üniversite mezunu yapma umutlarını tazeledi. ÖSYM sınavları uzun yıllar objektif bir seçme ve yerleştirme modeli olarak görüldü. FETÖ’nün sınav güvenliğini zedeleyen yasa dışı müdahaleleri istisna tutulduğunda, sistem geniş kesimler için fırsat kapısı oldu. Çiftçinin, kapıcının, marangozun, esnafın çocukları en iyi bölümlere yerleşti.
28 Şubat sürecinin arka planında da bu toplumsal hareketlilik vardı. Anadolu’nun merkeze yürüyüşü bazı çevreleri rahatsız etti. Başörtüsü yasağı sert biçimde uygulandı. Katsayı engeliyle imam hatip ve meslek lisesi mezunlarının önü kesilmek istendi. Ancak sonuç değişmedi. Anadolu bir yol buldu. Çocuklarını okuttu. 2003’ten sonra yükseköğretimde daha köklü bir dönüşüm yaşandı. Üniversite sayısı 76’dan 208’e çıktı. Akademik personel sayısı 70 binden 187 bine yükseldi. Üniversiteler belirli çevrelerin ayrıcalıklı alanı olmaktan uzaklaştı, daha geniş toplumsal kesimlere açıldı. Anadolu’daki üniversiteleri “taşra” diyerek küçümsemek gerçekçi değil. Bu kurumlar bir başlangıcın ifadesidir. Bugün özellikle mühendislik, güzel sanatlar ve sosyal bilimlerde dikkat çekici çalışmalar yürütülüyor. Bir dönem kendisini ülkenin ve üniversitelerin doğal sahibi gören çevreler söylem üretmekle yetindi. Anadolu’nun çocukları ise sessizce çalıştı. Mezun oldu. Akademide yer aldı. Ulusal ve küresel projelerde görev üstlendi. Türkiye’de sermaye yapısı nasıl değiştiyse, üniversitelerdeki tekel de kırıldı. Yükseköğretim artık tek bir zümrenin alanı değil; daha geniş bir toplum kesiminin ortak zemini haline geldi.
Metropoller dışında faaliyet gösteren Anadolu’da varlığını sürdüren üniversiteler, yalnızca birer yükseköğretim kurumu değil; bulundukları şehrin sosyal, kültürel ve ekonomik dinamizmini besleyen stratejik merkezlerdir. Anadolu’daki üniversiteler, bir şehrin kaderine yön veren görünmez mimarlardır. Onlar yalnızca diploma veren kurumlar değil; bir toplumu ayakta tutan fikrî kolonlardır. Bir şehirde üniversite varsa, orada gençlik vardır. Gençlik varsa dinamizm vardır. Dinamizm varsa dönüşüm kaçınılmazdır Anadolu’daki üniversiteler bugün yalnızca eğitim veren kurumlar değil; bulundukları şehirlerin adeta birleştirici çimento harcıdır. Farklı sosyal kesimleri, ekonomik aktörleri, kültürel birikimi ve genç enerjiyi aynı potada buluşturan bu kurumlar, şehirlerin ortak aklını üretir. Bir şehirde üniversite varsa, orada yalnızca derslikler değil; fikirler, tartışmalar, projeler ve gelecek tasavvurları vardır. Üniversite, şehrin düşünce merkezidir; nabzıdır, vizyon üreten kalbidir. Bu üniversiteler, yerel potansiyeli akademik bilgiyle buluşturarak bölgesel kalkınmaya doğrudan katkı sağlar. Aynı zamanda öğrenciler için daha odaklı, erişilebilir ve güçlü akademik iletişim imkânı sunar; öğretim üyeleriyle daha yakın etkileşim kurulabilen bir öğrenme ortamı oluşturur. Yerel sorunlara yönelik araştırmalar, şehirle bütünleşen projeler ve kamu-üniversite iş birlikleri sayesinde bilgi üretimi doğrudan toplumsal faydaya dönüşür. Kısacası, büyükşehirler dışındaki üniversiteler bulundukları bölgenin entelektüel hafızasını güçlendiren, insan kaynağını nitelikli hâle getiren ve Türkiye’nin dengeli kalkınmasına katkı sunan önemli aktörlerdir. Anadolu kentlerindeki üniversiteleri vasıfsız ya da ikinci planda görmek, aslında bir ülkenin yükseliş potansiyeline pranga vurmak anlamına gelir. Çünkü kalkınma yalnızca birkaç büyük merkezde değil, ülkenin bütün coğrafyasına yayıldığında kalıcı olur.
Başarılı Bir Örnek Dumlupınar Üniversitesi
Türkiye’nin pek çok Anadolu kentinde olduğu gibi, bir şehrin kaderini belirleyen en önemli Unsurlardan biri üniversitesidir. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi (DPÜ) de Kütahya için yalnızca bir yükseköğretim kurumu değil; aynı zamanda ekonomik, kültürel ve toplumsal dönüşümün ana aktörlerinden biridir. 1992 yılında kurulan DPÜ, aradan geçen yıllarda binlerce genci akademik bilgiyle buluşturdu. Fakülteleri, meslek yüksekokulları ve lisansüstü programlarıyla bölgenin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını yetiştiriyor. Öğretmeninden mühendisine, sanatçısından ekonomiste kadar geniş bir yelpazede mezun veren üniversite, yalnızca diploma dağıtan bir kurum değil; Kütahya’nın entelektüel sermayesini büyüten bir merkez konumunda. Ancak üniversitenin katkısı sınıf duvarlarıyla sınırlı değil. DPÜ’nün öncülüğünde kurulan Kütahya Tasarım Teknokent, akademi ile sanayi arasında köprü kurarak bilgi üretimini ekonomik değere dönüştürmeyi hedefliyor. Ar-Ge faaliyetleri, yazılım ve teknoloji girişimleri sayesinde yerel ekonomiye yeni bir dinamizm kazandırılıyor. Genç girişimciler için bir kuluçka ortamı sunan teknokent, Kütahya’nın yalnızca seramikle anılan bir kent olmanın ötesine geçmesine katkı sağlıyor; onu teknoloji ve tasarım alanında da görünür kılıyor. Üniversitenin kültürel etkisi ise en az ekonomik katkısı kadar önemli. Güzel Sanatlar Fakültesi’nin sergileri, konserleri, tiyatro etkinlikleri ve sempozyumları kentin kültür-sanat hayatını besliyor. Öğrenci kulüpleri, sosyal sorumluluk projeleri ve spor faaliyetleri sayesinde şehir, gençliğin enerjisiyle canlı tutuluyor. Üniversite kampüsü ile kent merkezi arasındaki etkileşim, Kütahya’yı daha hareketli ve çok sesli bir sosyal yapıya taşıyor. Elbette üniversitelerin bulunduğu kentlere en görünür katkılarından biri ekonomik canlılıktır. Öğrenci ve akademisyen nüfusu; konuttan ulaşıma, yeme-içmeden perakendeye kadar birçok sektörde hareketlilik yaratır. Ancak asıl mesele, bu ekonomik katkının ötesinde, bir zihniyet dönüşümüdür. Üniversite; sorgulayan, üreten ve paylaşan bir toplumsal atmosferin inşasına öncülük eder. Bugün Kütahya’ya bakıldığında, DPÜ’nün yalnızca bir eğitim kurumu değil, şehrin gelişim rotasını belirleyen stratejik bir güç olduğu açıkça görülüyor. Anadolu kentlerinin kalkınmasında üniversitelerin rolü tartışılırken, Kütahya örneği bize şunu hatırlatıyor: Bilgi üretiminin yerelle buluştuğu her yerde umut da büyür.
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’nin şehirle kurduğu ilişki yalnızca ekonomik ya da kültürel katkıyla sınırlı değildir. Üniversitemiz, son yıllarda geliştirdiği “Aile Üniversitesi” ve “Üçüncü Yaş Üniversitesi” projeleriyle yükseköğretimin sınırlarını kampüs duvarlarının ötesine taşımış; bilgiyi toplumun her kesimiyle buluşturan kapsayıcı bir model ortaya koymuştur.
Üçüncü Yaş Üniversitesi kapsamında 60 yaş üstü vatandaşlar, üniversite çatısı altında yeniden öğrenci olma heyecanını yaşamaktadır. Sanatsal faaliyetlerden kültürel gezilere, temel sağlık bilgilerinden dijital okuryazarlığa, hayatı kolaylaştıran pratik eğitimlerden sosyal etkinliklere kadar geniş bir yelpazede sunulan programlar sayesinde katılımcılar hem zihinsel hem sosyal olarak güçlenmektedir. Bu süreçte üniversite hocalarımızın birikimi, yalnızca akademik bir bilgi aktarımı değil; hayata dokunan bir rehberlik niteliği taşımaktadır. Üniversite, böylece gençlere olduğu kadar tecrübeye de değer veren bir öğrenme ekosistemi kurmaktadır.
Aile Üniversitesi ise bir başka önemli toplumsal açılımı temsil etmektedir. Aile içi iletişimden çocuk gelişimine, dijital çağda ebeveynlikten psikolojik dayanıklılığa kadar pek çok başlıkta verilen eğitimler sayesinde aileler üniversiteyle doğrudan temas kurmakta, bilgiye erişim konusunda güçlenmektedir. Bu programlar, yalnızca bireyleri değil; aile kurumunu destekleyen, toplumsal dokuyu güçlendiren bir bilinç inşasına katkı sunmaktadır. Çünkü üniversite yalnızca öğrencisini yetiştiren bir kurum değildir; şehrini de yetiştirir. Şehrin entelektüel seviyesini yükseltir, kültürel ufkunu genişletir, toplumsal dayanıklılığını artırır. Üniversite ile şehir arasındaki bağ ne kadar güçlü olursa, her iki taraf da o denli beslenir. Şehirle bütünleşmeyen bir üniversite zamanla kendi içine kapanır; toplumsal karşılığını kaybeder. Aynı şekilde üniversitenin ürettiği bilgiden beslenmeyen bir şehir de durağanlaşır, yenilenme kapasitesini yitirir.
Kütahya Dumlupınar üniversitesinin şehirle kurduğu bağ yalnızca yetişkinler ve ailelerle sınırlı değildir. Düzenlediği Çocuk Şenlikleri ile ilkokul öğrencilerimizi kampüsünde ağırlıyor, üniversite atmosferini daha küçük yaşlarda deneyimlemelerini sağlamaktadır. Şehrin farklı okullarından gelen minik misafirler; laboratuvarları, kütüphaneleri, spor tesislerini ve sosyal alanları gezerken üniversiteyi yalnızca uzaktan görülen bir yapı olmaktan algılamıyor hayal edilebilir bir gelecek hâline getiriyorlar. Bilim atölyeleri, sanat etkinlikleri, eğitici oyunlar ve rehberli tanıtımlar sayesinde çocuklarımızın zihninde “üniversite” kavramı somutlaşıyor. Üniversite böylece yalnızca bugünün öğrencilerine değil, yarının öğrencilerine de dokunuyor. Çünkü bir şehirde üniversite varsa, o şehirde umut erken yaşta filizlenir. Üniversite, geleceği yalnızca yetişkinlere değil; çocuklara da anlatır. Kampüs kapıları küçük yaşlarda açıldığında, hayaller büyür, ufuk genişler.
Bu yönüyle Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, sadece gençleri değil; aileleri, büyükleri ve çocuklarıyla birlikte şehrin tamamını kuşatan bir öğrenme sistemini inşa etmiştir.
Aynı zamanda Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’nin şehirle kurduğu güçlü bağın en somut örneklerinden biri de Ramazan ayı boyunca hayata geçirilen sosyal bütünleşme odaklı etkinliklerdir. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi yönetimi aldığı kararla personelinin yaptığı hayırlarla Ramazan ayının her günü öğrencilerine ücretsiz iftar yemeği ikram ederek yalnızca bir sosyal destek sunmakla kalmamış; aynı zamanda kampüsü adeta bir buluşma ve kaynaşma mekânına dönüştürmüştür. Bu iftar sofraları; akademisyenler, idari personel, öğrenciler ve şehrin farklı kesimlerinden katılımcıları bir araya getiren kapsayıcı bir sosyal zemine dönüşmüştür. Sanatçılardan bürokratlara, sivil toplum temsilcilerinden esnafa kadar toplumun geniş bir yelpazesinden isimlerin aynı sofrada buluştuğu bu programlar, üniversite ile şehir arasındaki bağı daha da güçlendirmiştir. Ramazan ayı boyunca kampüste hissedilen bu birlik, paylaşma ve dayanışma atmosferi, yalnızca bir geleneksel etkinlik değil; aynı zamanda üniversitenin toplumsal rolünü pekiştiren güçlü bir sosyal deneyim olarak öne çıkmıştır. Böylece Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Ramazan’ın manevi iklimini kampüs yaşamına taşıyarak öğrenciler ve şehir halkı için unutulmaz bir ortak hafıza oluşturmuştur
Bir üniversitenin sanat alanındaki gerçek gücü, yalnızca kampüs duvarları içinde düzenlediği etkinliklerle değil; ülkenin kültür haritasında bıraktığı izlerle de ölçülür. Sanat alanında ihtisaslaşma sürecinde olan Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, son yıllarda tam da bu ölçekte bir sanat vizyonu ortaya koyuyor. Bunun en somut örneklerinden biri, İstanbul’da Kazlıçeşme Sanat’ta açılan “Bir Hezarfenin İzleri: Ahmet Yakupoğlu” sergisi oldu. Anadolu’nun bağrından yetişmiş bir sanatçıyı, Türkiye’nin kültür merkezlerinden birinde, kapsamlı ve çok disiplinli bir seçkiyle sanatseverlerle buluşturmak; yerel bir hafızayı ulusal sanat gündemine taşımak anlamına geliyor. Bu, sıradan bir anma etkinliği değil; küratöryel dili, arşiv titizliği ve disiplinlerarası yaklaşımıyla Türkiye ölçeğinde iddialı bir kültür hamlesi. Serginin odağındaki isim, Ahmet Yakupoğlu, yalnızca bir ressam değil; tezhipten minyatüre,- neyzenlikten besteciliğe uzanan çok yönlü üretimiyle gerçek bir hezarfen. Onun sanat yolculuğunun şekillenmesinde önemli rol oynayan hocalardan biri olan Süheyl Ünver’in mirası da bu sergi aracılığıyla yeniden hatırlatılıyor. Böylece DPÜ, sadece bir sanatçıyı değil; klasik sanatlarımızın modern dönemdeki sürekliliğini de görünür kılıyor. Zeytinburnu’nun kültür-sanat vizyonunu güçlendiren yaklaşımı sayesinde Kütahya’dan filizlenen sergi, İstanbul sanat çevresinde güçlü bir karşılık buldu. Ahmet Yakupoğlu’nun çok katmanlı sanat dünyasını görünür kılan bu iş birliği, üniversite–yerel yönetim–sanat profesyonelleri arasında örnek bir kültür ortaklığı modeli sundu. 100’ü aşkın eserin bir araya getirildiği bu kapsamlı sergi; resimleri, tezhip çalışmaları, müzik aletleri, nota defterleri ve kişisel arşiv belgeleriyle adeta bir sanat tarihi laboratuvarı işlevi görüyor. Bu yönüyle üniversite, yalnızca eser sergileyen bir kurum değil; araştıran, belgeleyen ve sanat tarihine katkı sunan bir aktör olarak konumlanıyor. Rektörün öncülüğünde Kütahya’nın çini ve seramik başta olmak üzere geleneksel sanat birikimi yalnızca yerelde korunmakla kalmıyor; uluslararası platformlara taşınıyor. İngiltere’den Tunus’a, Azerbaycan’dan Endonezya’ya uzanan temaslarda gerçekleştirilen sergiler, konferanslar ve kültürel buluşmalar, Kütahya’nın sanat mirasını dost ve kardeş ülkelerle buluşturuyor. Böylece üniversite, kültürel diplomasinin etkin bir öznesi hâline gelerek Anadolu’nun kadim sanatlarını küresel ölçekte görünür kılıyor. Burada dikkat çekici olan nokta şu: Anadolu merkezli bir devlet üniversitesi, kültür-sanat alanında yalnızca ulusal ölçekte değil, uluslararası düzeyde de söz söyleyebiliyor. Geleneksel çini ve seramik sanatının tarihsel derinliği, akademik bilgiyle birleştiğinde; ortaya hem estetik hem de düşünsel açıdan güçlü bir temsil çıkıyor. Kütahya’dan yükselen bu kültür hamlesi, sanatın coğrafyaya mahkûm olmadığını bir kez daha kanıtlıyor.
Kısacası, Anadolu kentlerinde üniversiteler yalnızca eğitim kurumları değil; marka şehirlerin ortaya çıkmasında belirleyici aktörlerdir. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi örneğinde de gördüğümüz gibi şehrin kültürel markalaşmasının merkezine yerleşir, yerel değerleri akademik bilgiyle buluşturur ve onları ulusal ve uluslararası ölçekte görünür kılar. Bu nedenle “taşra üniversitesi” gibi küçümseyici ifadeler hem gerçeklikle bağdaşmaz hem de Türkiye’nin dengeli kalkınma vizyonunu ıskalar. Anadolu’daki üniversiteler, merkezin uzağında değil; yükselen Türkiye’nin tam merkezindedir.