Hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerine çıkması, özellikle günün en sıcak saatlerinde dışarıda bulunan kişiler için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor. Halk arasında güneş çarpması olarak bilinen sıcak çarpması, vücudun ısı dengesini sağlayamaması sonucu vücut sıcaklığının tehlikeli seviyelere yükselmesiyle ortaya çıkıyor.
Dünya Sağlık Örgütü, sıcak çarpmasının ölüm riski taşıyan ve acil müdahale gerektiren ciddi bir sağlık durumu olduğunu belirtiyor. Sıcak çarpması yalnızca doğrudan güneş altında değil, aşırı sıcak ve havasız ortamlarda da gelişebiliyor.
Güneş çarpmasının belirtileri neler?
Yüksek vücut sıcaklığı, sıcak çarpmasının en önemli belirtileri arasında bulunuyor. Bunun yanında şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma, hızlı nabız, ciltte kızarıklık, halsizlik ve nefes almada güçlük görülebiliyor.
Özellikle bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, denge kaybı, nöbet ve bayılma, durumun ağırlaştığını gösteren belirtiler arasında yer alıyor. Sıcak çarpması yaşayan kişi yoğun şekilde terleyebileceği gibi cildi sıcak ve kuru da olabilir. Bu nedenle terlemenin bulunması, sıcak çarpması ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Kimler daha fazla risk altında?
Aşırı sıcaklardan herkes etkilenebilse de bazı gruplarda risk daha yüksek oluyor. 65 yaş üzerindeki kişiler, bebekler, küçük çocuklar, hamileler, kronik hastalığı bulunanlar, açık havada çalışanlar ve yoğun fiziksel aktivite yapanlar daha dikkatli olmalı.
Kalp, tansiyon, böbrek ve şeker hastalığı bulunan kişilerin sıvı tüketimi konusunda doktorlarının önerilerine göre hareket etmeleri gerekiyor. Risk grubundaki yaşlıların ve çocukların sıcak çarpması belirtileri açısından daha yakından takip edilmesi öneriliyor.
İlk müdahale nasıl yapılmalı?
Güneş veya sıcak çarpmasından şüphelenilen kişi vakit kaybetmeden serin, gölgeli ve hava akımı bulunan bir alana alınmalı. Sıkı ve fazla giysiler gevşetilmeli veya çıkarılmalı.
Kişinin vücudu serin suyla ıslatılabilir; boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine serin bezler uygulanabilir. Vantilatör veya klima kullanılarak soğutma desteklenebilir. Soğutma işlemi sürdürülürken 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ve sağlık ekiplerinin yönlendirmelerine uyulmalı.
Bilinci bulanık veya kapalı olan, nöbet geçiren, kusan ya da yutma güçlüğü bulunan kişiye ağızdan su veya başka bir içecek verilmemeli. Kişi yalnız bırakılmamalı ve sağlık ekipleri gelene kadar solunumu takip edilmeli.
Güneş çarpmasından korunmak için alınabilecek önlemler
Güneş ışınlarının etkili olduğu saatlerde zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmaması, açık renkli ve ince kıyafetlerin tercih edilmesi, şapka kullanılması ve ağır fiziksel aktivitelerin serin saatlere bırakılması öneriliyor.
Susamayı beklemeden düzenli su tüketilmesi, alkol ve aşırı kafeinden uzak durulması da önem taşıyor. Çocuklar, yaşlılar ve evcil hayvanlar park halindeki araçlarda birkaç dakika için bile bırakılmamalı. Park edilen araçların iç sıcaklığı kısa sürede ölümcül seviyelere ulaşabiliyor.
Uzmanlar, sıcak havalarda görülen yüksek ateş, bilinç değişikliği, bayılma ve nöbet gibi belirtilerin hafife alınmaması gerektiğini vurguluyor. Erken fark edilen belirtiler ve hızlı soğutma uygulaması, kalıcı organ hasarı ve yaşam kaybı riskinin azaltılmasında büyük önem taşıyor.