Türkiye’nin dört bir yanında konuşulan ağızlar, bulundukları coğrafyanın kültürünü, yaşam biçimini ve tarihini yansıtıyor. Kütahya şivesi, kendine has kelimeleri ve söyleyiş tarzıyla bu zenginliğin en dikkat çeken örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Günlük hayatta sıkça kullanılan bu sözcükler, dışarıdan gelenler için zaman zaman şaşırtıcı olabiliyor. Ancak bu kelimeler, Kütahya insanının samimi, doğrudan ve esprili anlatım gücünü de gözler önüne seriyor.
Kütahya Şivesine Ait En Çok Kullanılan Kelimeler
Bir Kütahyalıyla sohbet ederken duyabileceğiniz bazı ifadeler, ilk anda anlaşılmasa da anlamı çözüldüğünde dilin ne kadar renkli olduğu fark ediliyor. İşte kütahya şivesine özgü, bilmeden geçilmemesi gereken kelimeler ve günlük hayattaki karşılıkları.
“Össen” ne demek, hangi durumlarda kullanılır?
Kütahya şivesinde sıkça duyulan össen kelimesi, “herhalde”, “büyük ihtimalle” anlamına geliyor. Bu sözcük, bir durumun net olmadığını, tahmine dayalı bir düşünceyi ifade etmek için kullanılıyor. Özellikle gündelik sohbetlerde, karşıdaki kişiye kesin bir bilgi verilmediğini anlatmanın pratik bir yolu olarak tercih ediliyor.
Günlük kullanımda bu kelimeye şu şekilde rastlamak mümkün:
“Onları da ünlemişledir össen.”
Bu cümlede, yapılan işten emin olunmadığı ama kuvvetli bir ihtimal olduğu anlatılıyor.
“Gali” kelimesi ne anlatıyor?
Gali, Kütahya şivesinde “artık” anlamında kullanılan güçlü bir ifade. Çoğu zaman sabırsızlık, acele ya da kararlılık vurgusu taşır. Söylendiği cümlenin tonuna göre bazen sitem, bazen de samimi bir çağrı anlamı kazanır.
“Hadin gali ya geliven!”
Bu örnekte, karşı tarafa yapılan net ve sıcak bir davet söz konusu. Gali, Kütahyalıların konuşma hızını ve doğrudan anlatım tarzını yansıtan kelimelerden biri olarak öne çıkıyor.
Gayınna ve gayınta neyi ifade ediyor?
Kütahya şivesinde aile bağlarıyla ilgili kelimeler de oldukça özgün. Gayınna, kayın valide yani kayın anne anlamına gelirken, gayınta ise kayın peder, yani kayın baba için kullanılıyor. Bu kelimeler, aile içi konuşmalarda sıkça yer alıyor ve günlük dilin doğal bir parçası olarak kabul ediliyor.
Bu ifadeler, Kütahya’da aile ilişkilerinin ne kadar güçlü olduğunu da dolaylı olarak yansıtıyor. Resmiyetten uzak, sıcak ve samimi bir dilin izlerini taşıyor.
“Ünnemek” ne anlama geliyor?
Ünnemek, Kütahya şivesinde “seslenmek” ya da “çağırmak” anlamında kullanılıyor. Özellikle sokakta, evde ya da tarlada birine seslenirken bu kelime tercih ediliyor. Sözcük, yüksek sesle çağırmayı ve dikkat çekmeyi ifade ediyor.
Bu kelime, Kütahya’nın kırsal yaşam kültürünün dile yansıyan örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Tarna nedir, neden farklı söyleniyor?
Kütahya mutfağının vazgeçilmez lezzetlerinden biri olan tarhana, yörede tarna olarak adlandırılıyor. Söylenişi kısa ve pratik olan bu kelime, günlük hayatta sıkça kullanılıyor. Özellikle kış hazırlıkları konuşulurken, “tarna yaptık” ifadesi Kütahya’da oldukça yaygın.
Bu kullanım, şivenin kelimeleri sadeleştirme eğilimini açıkça gösteriyor.
Badılcan kelimesi sadece bir sebze mi? Patlıcanın ötesinde bir anlam taşıyor mu?
Kütahya şivesinde patlıcan, badılcan olarak adlandırılıyor. Bu kelime, sadece bir sebzenin adı değil, aynı zamanda yöre insanının sıcak ve esprili dil anlayışını da temsil ediyor. Günlük sohbetlerde sıkça geçen badılcan, Kütahya mutfağının da simgelerinden biri.
“Zere” hangi anlamda kullanılıyor?
Zere, Kütahya şivesinde “meğerse” ya da “o yüzden” anlamında kullanılıyor. Bir olayın sebebini sonradan fark etmeyi anlatan bu kelime, anlatımı güçlendiren ifadeler arasında yer alıyor.
“Zere çocuk ondan ağlıyormuş.”
Bu cümlede, olayın nedeni sonradan anlaşılan bir durumu ifade ediyor.
Kütahya Şivesi Neden Yaşatılmalı?
Kütahya şivesi, sadece kelimelerden ibaret değil; bir yaşam biçiminin, kültürün ve geçmişin sözlü yansıması. Bu kelimeler, Kütahya’nın sosyal yapısını, insan ilişkilerini ve günlük hayatını anlamak için önemli ipuçları sunuyor.
