Kütahya’nın Tavşanlı ilçesi, 3 Eylül 1922’de sona eren işgalin yıl dönümünü bugün gururla anıyor. Ancak Tavşanlı’nın kurtuluş hikâyesi yalnızca bir zafer günüyle sınırlı değil. İlçenin kurtuluşuna giden süreç, işgal yıllarında yaşanan ağır acılar, köylerin yakılması, şehitler ve Millî Mücadele’ye destek veren yerel kahramanların mücadelesiyle şekillendi.
Tavşanlı, Millî Mücadele döneminde Yunan kuvvetlerinin işgali altında kaldı. İlçedeki işgal yaklaşık bir buçuk yıl sürerken, bölge halkı hem baskı hem de büyük bir insani dramla karşı karşıya kaldı. 1921’de işgal edilen Tavşanlı'nın 3 Eylül 1922’ye kadar işgal altında kaldığı aktarılıyor.
Kabakçı Salih Efe ve Kuvvetlerinin, İşgalci Yunan Birliklerine Karşı Mücadelesi
İşgal günlerinin en dikkat çekici olaylarından biri, Millî Mücadele döneminde bölgede faaliyet gösteren Kabakçı Salih Efe ve beraberindeki kuvvetlerin Yunan birliklerine karşı gerçekleştirdiği mücadeleydi.
Tavşanlı Kaymakamlığı’nın tarih çalışmasına göre, Kabakçı Salih Efe ve arkadaşları, Yunan birliklerinin bölgedeki hareketlerini takip ederek fırsat bulduklarında baskın ve pusu yöntemleriyle karşılık veriyordu. Bu süreçte Tavşanlı’daki Yunan birliklerinin komutanı Binbaşı Zamanist’in Eşen Köyü civarında bulunduğu bilgisinin alınması üzerine harekete geçildi.
Eşen çevresinde kurulan pusuda çatışma yaşandı. Tarih anlatımlarında, Zamanist’in ve beraberindeki bazı kişilerin öldürüldüğü, olayın ardından Yunan birliklerinin bölgede geniş çaplı bir arama ve soruşturma başlattığı aktarılıyor.
Bu olay, Tavşanlı’nın işgal yıllarında yaşanan en önemli kırılma noktalarından biri olarak tarihe geçti.
Derbent’te Büyük Acı
Zamanist’in öldürülmesinin ardından işgalci Yunan birliklerinin gerçekleştirdiği katliam, Tavşanlı tarihinin en acı sayfalarından birini oluşturdu. Yunan birlikleri, olayın ardından Derbent Köyü’ne yöneldi. Köyde arama yapan askerler, çok sayıda kişiyi camide topladı. Ardından köyde büyük bir katliam ve yıkım yaşandı. Millî Mücadele'nin son aşamasında, Büyük Taarruz öncesinde Yunan birlikleri tarafından köy basılmış, masum köylüler hedef alınarak evlerde yakılmak suretiyle şehit edilmiştir.
Dönemin kaynaklarına göre yalnızca Derbent değil, çevredeki bazı yerleşimlerde de yakma ve tahrip olayları meydana geldi. Yaşananlar, Tavşanlı halkının hafızasında işgal döneminin en acı hatıraları arasında yerini aldı.
Bugün Derbent’te bulunan Derbent Şehitleri Anıtı ve şehitlik, o günlerde yaşananların gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla yaşatılan önemli semboller arasında bulunuyor.
Büyük Taarruz Tavşanlı’yı Kurtardı
1922 yılına gelindiğinde Millî Mücadele’nin kaderini değiştirecek gelişmeler başladı. Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde Türk ordusunun hazırlıklarının ardından 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz başlatıldı.
30 Ağustos’ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile işgalci Yunan ordusunun ana kuvvetlerinin ağır bir yenilgiye uğratılmasının ardından Türk ordusunun ilerleyişi hız kazandı. Bu gelişmeler Batı Anadolu’daki Yunan birliklerinin geri çekilmesini beraberinde getirdi.
Tavşanlı’da da işgal kuvvetlerinin geri çekilme hazırlıkları başladı. Yunan askerlerinin ilçedeki bazı ulaşım araçlarını ve hayvanları topladığı, ardından gruplar halinde Tavşanlı’dan ayrılmaya başladığı tarih anlatımlarında yer alıyor.
Artık Tavşanlı için işgalin son günleri yaşanıyordu.
3 Eylül Sabahı Tavşanlı Yeniden Hür Oldu
Türk ordusunun Büyük Taarruz sonrasında elde ettiği başarıların ardından Yunan kuvvetleri Tavşanlı’dan tamamen çekildi.
3 Eylül 1922 sabahı, ilçenin kurtuluşunu müjdeleyen önemli gelişmeler yaşandı. Tavşanlı’nın minarelerinden salâlar okunması, işgalin sona erdiğini ve ilçenin yeniden özgürlüğüne kavuştuğunu halka duyurdu.
Tarih kaynaklarında 3 Eylül 1922, Tavşanlı’nın yanı sıra Emet ve bazı Batı Anadolu yerleşimlerinin kurtuluş tarihi olarak da kaydediliyor. Böylece yaklaşık bir buçuk yıl süren işgal dönemi sona erdi. Tavşanlı halkı, büyük acıların ardından yeniden hürriyetine kavuştu.
Bugün 3 Eylül Tavşanlı’nın kurtuluş yıl dönümü, ilçede büyük bir gururla kutlanıyor. Ancak bu tarih aynı zamanda işgal yıllarında hayatını kaybedenleri, yakılan köyleri ve Millî Mücadele’ye omuz veren isimsiz kahramanları hatırlama günü niteliği taşıyor.
Kabakçı Salih Efe ve arkadaşlarının bölgede yürüttüğü mücadele, Derbent’te hayatını kaybedenler ve Tavşanlı’nın özgürlüğü için fedakârlık yapan halkın yaşadıkları, ilçenin tarihindeki önemli dönüm noktaları arasında bulunuyor.
Tavşanlı’da 3 Eylül anılırken, Millî Mücadele’nin kahramanları ve şehitleri saygıyla yad ediliyor. Aradan geçen yıllara rağmen işgal döneminin acıları ve kurtuluşun anlamı, ilçenin ortak hafızasında yaşamaya devam ediyor.
