Türkiye'de sebze ve meyve fiyatları ile tedarik zincirine yönelik yeni bir düzenleme hazırlanıyor. Tarım sektöründe üreticinin korunması, kayıt dışı ticaretin azaltılması ve piyasanın daha şeffaf hâle getirilmesi amacıyla üzerinde çalışılan yeni yasa taslağı, zincir marketlerden çiftçilere kadar birçok kesimi yakından ilgilendiriyor.
Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, hazırlıkları devam eden düzenlemeye ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Taslağın üreticiyi desteklemeye yönelik hükümler içerdiğini belirten Tavşan, yeni sistemin sebze ve meyve ticaretinde önemli değişiklikler getirebileceğini ifade etti.
ZİNCİR MARKETLERE YÜZDE 20 ÜRETİCİDEN ALIM ŞARTI GELİYOR
Yeni yasa taslağının en dikkat çekici maddelerinden biri, zincir marketlerin ürün tedarikine yönelik yüzde 20 zorunluluğu oldu.
Düzenlemenin mevcut hâliyle yasalaşması durumunda, büyük perakende zincirlerinin sattıkları ürünlerin belirli bir bölümünü doğrudan üreticilerden temin etmesi gerekecek.
TÜRKHAL Başkanı Yüksel Tavşan, düzenlemeye ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Büyük marketlerin sattığı ürünün yüzde 20'sini doğrudan üreticiden alma zorunluluğu gelecek. Kriterleri belirlenirse bunların faydası olabilir.”
Söz konusu uygulamayla üreticilerin büyük marketlere doğrudan satış yapabilmesinin kolaylaştırılması ve tedarik zincirindeki işlemlerin daha izlenebilir hâle getirilmesi hedefleniyor.
Ancak yüzde 20 oranının hangi ürün gruplarına, hangi marketlere ve nasıl bir hesaplama yöntemiyle uygulanacağı henüz netleşmiş değil.
ÇİFTÇİLERE VERGİ, NAKLİYE VE DEPOLAMA DESTEĞİ PLANLANIYOR
Sebze ve meyve ticaretine yönelik yasa taslağında yalnızca zincir marketler değil, üreticiler de önemli bir yer tutuyor.
Hazırlanan düzenleme kapsamında çiftçilerin üretim ve pazarlama süreçlerinde karşılaştıkları maliyetlerin azaltılması amaçlanıyor.
TÜRKHAL Başkanı Tavşan'ın aktardığı bilgilere göre, üreticilere kira, depolama, nakliye ve vergi alanlarında çeşitli kolaylıklar sağlanması üzerinde çalışılıyor.
Özellikle ürünlerin tarladan tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreçte oluşan taşıma ve depolama giderleri, çiftçilerin maliyetlerini etkileyen önemli unsurlar arasında bulunuyor.
Taslakta öngörülen desteklerin hayata geçirilmesi hâlinde üreticilerin pazara erişim koşullarının iyileştirilmesi hedefleniyor.
ÜRETİCİ BİRLİKLERİNE ÜCRETSİZ ARAZİ TAHSİSİ GÜNDEMDE
Yeni düzenlemenin dikkat çeken bir diğer maddesi ise üretici birliklerine yönelik arazi ve finansman destekleri.
Yasa taslağında, üretici birliklerinin sebze ve meyve ticaretine yönelik tesisler kurmasını kolaylaştıracak teşviklere yer verilmesi planlanıyor.
Bu kapsamda, hal benzeri bir tesis kurmak isteyen üretici birliklerine belirli şartlarla ücretsiz arazi tahsisi ve maddi destek sağlanması gündemde bulunuyor.
Amaç, üreticilerin ürünlerini pazara sunabilecekleri ortak alanlara erişimini kolaylaştırmak ve pazarlama süreçlerindeki maliyetleri azaltmak.
Ancak ücretsiz arazi tahsisinin hangi koşullarda gerçekleştirileceği ve desteklerden hangi birliklerin yararlanabileceği, düzenlemenin nihai hâliyle açıklığa kavuşacak.
SEBZE VE MEYVE TİCARETİNDE KAYIT DIŞILIĞA SIKI TAKİP
Sebze ve meyve piyasasındaki kayıt dışı ticaretin azaltılması, hazırlanan yasa taslağının temel hedefleri arasında yer alıyor.
Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, sektörde kayıt dışı ticaretin önemli bir sorun olduğunu belirterek yeni düzenlemede denetim mekanizmalarını güçlendirmeye yönelik maddeler bulunduğunu aktardı.
Taslak kapsamında hal dışında gerçekleştirilen ticari işlemlerin daha yakından takip edilmesi, kayıt ve teminat sistemlerinin geliştirilmesi öngörülüyor.
Böylece ürünlerin alım satım süreçlerinin izlenmesi, ticari işlemlerin kayıt altına alınması ve üreticilerin karşılaşabileceği ödeme risklerinin azaltılması hedefleniyor.
MARKETLERDE SEBZE VE MEYVE FİYATLARI DÜŞECEK Mİ?
Zincir marketlere üreticiden doğrudan alım şartı getirilmesi ihtimali, tüketiciler açısından en önemli soruyu da gündeme taşıdı: Sebze ve meyve fiyatları ucuzlayacak mı?
Yeni uygulamayla bazı tedarik aşamalarının değişmesi ve üreticilerin doğrudan satış imkânlarının artırılması amaçlansa da düzenlemenin market raflarındaki fiyatları kesin olarak düşüreceği söylenemiyor.
TÜRKHAL Başkanı Yüksel Tavşan da sebze ve meyve fiyatlarındaki artışların yalnızca aracı sayısının fazlalığıyla açıklanamayacağını vurguladı.
Üretim maliyetleri, nakliye giderleri, depolama koşulları, ürün kayıpları ve arz-talep dengesi de tüketici fiyatlarını etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
Bu nedenle doğrudan üreticiden alım uygulamasının tüketici fiyatlarına etkisinin, düzenlemenin kapsamı ve uygulanma biçimiyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
KÜTAHYA'DAKİ ÇİFTÇİLER VE MARKETLERİ DE İLGİLENDİRİYOR
Sebze ve meyve ticaretinde planlanan değişiklikler, Kütahya'daki üreticileri, pazarcı esnafını ve zincir marketleri de yakından ilgilendiriyor.
Kütahya merkez ve ilçelerinde tarımsal üretim yapan çiftçiler açısından, doğrudan satış imkânlarının geliştirilmesi ve nakliye maliyetlerine yönelik desteklerin sağlanması önem taşıyor.
Özellikle Gediz, Simav, Tavşanlı ve Kütahya merkez çevresindeki tarımsal üretim faaliyetleri, yeni düzenlemenin yerel ölçekte değerlendirilebileceği alanlar arasında bulunuyor.
Taslak yasalaştığı takdirde, belirlenen şartları karşılayan üreticiler ve üretici birlikleri yeni uygulamalardan yararlanabilecek.
Bununla birlikte, düzenlemenin Kütahya'daki üreticilere nasıl yansıyacağı ve hangi desteklerin doğrudan uygulanacağı, yasanın kesinleşmesinden sonra netlik kazanacak.
YENİ HAL YASASI NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?
Zincir marketlere yüzde 20 üreticiden alım zorunluluğu getirilmesini öngören düzenleme henüz yasa taslağı aşamasında bulunuyor.
Bu nedenle söz konusu uygulama, mevcut durumda yürürlüğe girmiş bir zorunluluk olarak değerlendirilmiyor.
Taslağın nihai hâlinin belirlenmesi, yasama sürecinin tamamlanması ve kabul edilmesi gerekiyor.
Zincir marketlerin doğrudan üreticiden alım yapmasına yönelik yüzde 20 şartının ne zaman uygulanmaya başlayacağı ise henüz kesinleşmedi.
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesi durumunda, sebze ve meyve ticaretinde üretici, toptancı, zincir market ve tüketicileri ilgilendiren yeni kurallar hayata geçirilebilecek.
