Türk tarihinin en önemli gezginlerinden biri olan Evliya Çelebi’nin Seyahatname eserinde Kütahya’ya ilişkin yaptığı detaylı anlatımlar, şehrin yüzyıllar önceki sosyal ve kültürel yapısını gözler önüne serdi. Seyahatname’nin 9. cildinde yer alan ifadelerde Evliya Çelebi, Kütahya’yı “küçük gibi görünen ama oldukça uzun ve büyük bir şehir” olarak tanımlıyor.
“Şehrin İki Tarafı Bahçelerle Süslenmişti”
Evliya Çelebi, Kütahya’nın Osman Paşa Sarayı’ndan Mevlevihane’ye ve Kapan Köprüsü’nden meydan mahallelerine kadar uzanan geniş bir yerleşim alanına sahip olduğunu aktarıyor. Şehrin içinden geçen derenin iki tarafının konaklar ve bahçelerle çevrili olduğunu anlatan Çelebi, evlerin önlerinden akan su kanallarıyla bostanların sulandığını ifade ediyor.
Ünlü seyyahın satırlarında Kütahya’nın doğusundan batısına kadar uzanan yollar, bağlar ve bahçeler de dikkat çekiyor.
Ulu Cami’ye Özel Vurgu
Evliya Çelebi’nin anlatımında dönemin önemli yapıları da yer aldı. Özellikle Yıldırım Han tarafından yaptırıldığı belirtilen Ulu Cami hakkında detaylı bilgiler veren Çelebi, caminin çok sütunlu yapısından ve geniş cemaat kapasitesinden söz ediyor.
Seyyah, Kütahya’daki yapıların mimari özelliklerine değinirken Sultan Keyhüsrev Camii ve Balıklı Hamamı gibi dönemin önemli noktalarını da eserinde aktardı.
“Suları Hazmettircidir”
Evliya Çelebi’nin Kütahya için kullandığı en dikkat çekici ifadelerden biri ise şehrin su kaynaklarıyla ilgili oldu. Seyyah, şehir çevresindeki kayalıklardan buz gibi sular aktığını belirterek, “Suları hazmettircidir” ifadelerini kullandı.
Kütahya’nın havasını ve suyunu öven Çelebi, şehirde çok sayıda bahçe bulunduğunu ve özellikle sulu kirazın meşhur olduğunu anlattı.
Kütahya’nın Lezzetleri Asırlar Öncesinden Anlatılmış
Seyahatname’de yalnızca şehir yapısı değil, Kütahya’nın yemek kültürü de yer aldı. Evliya Çelebi, Kütahya’nın beyaz ekmeğini, tandır kebabını ve zerde tatlısını övgüyle anlattı.
Ayrıca şehirde üretilen fincan, maşrapa, testi, çanak ve tabakların başka hiçbir yerde bulunmadığını belirten Çelebi, Kütahya’nın seramik ve çinicilik kültürünün yüzyıllar öncesinden ün kazandığını ortaya koydu.
Tarihi Hafızada Kütahya İzleri
Evliya Çelebi’nin kaleme aldığı bu satırlar, Kütahya’nın Osmanlı dönemindeki kültürel, ekonomik ve sosyal zenginliğini bir kez daha ortaya koyarken, şehrin tarihi mirasının yüzyıllardır korunduğunu da gözler önüne serdi.
