Kütahya’nın kültürel mirasını geleceğe taşımayı amaçlayan dikkat çekici bir dijital çalışma hayata geçirildi. Osmanlı döneminde “Aşağı Çarşı” olarak bilinen ve günümüzde Saman Pazarı bölgesi olarak anılan tarihî ticaret merkezi, KÜTOPYA simülasyonu ve yapay zekâ teknolojisi kullanılarak yeniden modellendi.
Evliya Çelebi’nin seyahatnamesine konu olan, döneminde 17 han ve 800 dükkânıyla ticaretin kalbi olarak anılan Aşağı Çarşı’nın büyük bölümü günümüze ulaşamadı. Hazırlanan dijital çalışma ile çarşının ayakta kalan ve yok olan eserleri, asırlar sonra ilk kez üç boyutlu olarak gözler önüne serildi.
Kütahya’nın Kayıp Ticaret Merkezi Dijital Ortamda Canlandı
KÜTOPYA’nın kurucusu Abdullah Reha Nazlı tarafından yürütülen çalışma kapsamında, tarihî çarşının eski görüntüleri, fotoğraf açıları ve mimari izleri incelendi. Projede, geçmiş dönemlere ait fotoğraflardaki açılar tek tek analiz edilerek çarşı sınırları içerisinde yer alan tarihî yapılar dijital ortamda yeniden oluşturuldu.
Modelleme sürecinde hem ayakta kalan yapılar hem de tamamen yok olmuş eserler ayrı ayrı ele alındı. Elde edilen mimari modeller, daha sonra tek bir büyük simülasyonda birleştirildi. Çalışmanın son aşamasında ise yapay zekâ destekli görselleştirme yöntemiyle tarihî çarşının gerçeğe yakın görüntüleri üretildi.
17 Han ve 800 Dükkânlık Aşağı Çarşı Yeniden Görünür Oldu
Osmanlı döneminde Kütahya ticaretinin merkezi konumunda bulunan Aşağı Çarşı, yalnızca alışverişin değil, aynı zamanda sosyal hayatın, üretimin ve kültürel etkileşimin de önemli alanlarından biri olarak biliniyor.
Abdullah Reha Nazlı, geliştirilen simülasyon sayesinde şehrin geçmişteki görünümünün farklı açılardan yeniden oluşturulabildiğini belirterek, “Şehrin her noktasından, tarihte hiç fotoğraf çekilmemiş açılardan bile anlık ve kusursuz görüntüler oluşturabiliyoruz” dedi.
Nazlı, çarşı sınırları içerisinde tespit edilen 14 büyük anıtsal eserden yalnızca 7’sinin günümüze ulaştığını, iki büyük külliyeden ise geriye sadece 2 yapının kaldığını ifade etti.
Hangi Yapılar Ayakta, Hangileri Yok Oldu?
Dijital modelleme çalışması, Kütahya’nın tarihî hafızasında önemli yeri bulunan birçok yapının bugünkü durumunu da ortaya koydu.
Çarşının merkezinde yer alan Sadettin Camii, Selçuklu mirası olarak tarihî çarşının kalbi olma özelliğini bugün de sürdürüyor. Ticaret hayatının simgeleri arasında yer alan hanlardan ise yalnızca Pirinç Hanı eksiksiz şekilde günümüze ulaşabildi. Çukur Han ise kalıntılarıyla varlığını sürdürüyor.
Eski fotoğraflarda görkemli yapılarıyla dikkat çeken Biber Hanı, Şapçı Hanı ve Şevelli Hanı ise tamamen yok olmuş durumda. Takvacılar Camii ile Gedik Ahmet Paşa’nın yaptırdığı bedestenler ise hâlâ ayakta kalan önemli tarihî eserler arasında yer alıyor.
Kütahya’nın Tarihî Hafızası Gün Yüzüne Çıkarılıyor
Projede yalnızca ticaret yapıları değil, eğitim, hukuk ve kültür hayatına ait kayıp eserler de ele alındı. Ünlü sözlük Ahter-i Kebir’in kaleme alındığı belirtilen Haliliye Medresesi ve medreseyle bağlantılı Kazasker Hamamı’nın bulunduğu alanın bugün boş arsa olarak kaldığı aktarıldı.
Aynı şekilde Kütahyalı mimar Şehbender’in imzasını taşıyan tarihî Mahkeme-i Şeriye alanının da günümüzde geçmişten iz taşımayan boş bir araziye dönüştüğü belirtildi.
