Kütahya’nın Samanpazarı bölgesinde yaklaşık 40 yıldır saat tamirciliği yapan Ali Koçkun, teknolojiyle birlikte unutulmaya yüz tutan mesleğinin geleceğinden endişe ediyor. Çocuk yaşta başladığı meslek hayatında sayısız saat tamir eden Koçkun, “Kesinlikle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Artık çırak kalmadı” sözleriyle geleneksel saatçiliğin yaşadığı sıkıntıları anlattı.
Kütahya’da yıllardır saatlerin yeniden çalışmasını sağlayan ustalardan Ali Koçkun, Dumlupınar Gazetesi mikrofonuna mesleğe başlama hikâyesini, yıllar içerisinde değişen saatçilik kültürünü ve unutamadığı anılarını anlattı. 1970 yılında Kütahya’da dünyaya gelen, evli ve üç çocuk babası Koçkun, 1986 yılında başladığı saatçilik mesleğinde yaklaşık 40 yıldır hizmet veriyor. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte geleneksel saat tamirciliğinin giderek gerilediğini belirten usta, özellikle çırak yetişmemesinin mesleğin geleceğini tehdit ettiğini söyledi.
BERBER ÇIRAKLIĞINDAN SAAT USTALIĞINA UZANAN HİKÂYE
Meslek hayatına 1984 yılında başladığını anlatan Ali Koçkun, ortaokul ikinci sınıftan ayrılmasının ardından babasının kendisini bir berber dükkânına çırak olarak verdiğini söyledi. İlk mesleğinin erkek berberliği olduğunu belirten Koçkun, saatçiliğe geçişinin ise aile çevresindeki bir usta sayesinde gerçekleştiğini ifade etti.
1986 yılında saatçilik mesleğine adım attığını anlatan Koçkun, o dönemi şu sözlerle aktardı:
“1986 senesine geldiğimizde rahmetli dedemin ve babamın bir akrabası saatçiydi. Saatçi olan akrabamız askere gidecekti, dükkâna bakacak kimse yoktu. Beni onların yanına verdiler, yetiştirsinler istediler. Biz de böylelikle 1986 yılında bu mesleğe başlamış olduk.”
“TAMİR DEDİĞİN ZAMAN HEMEN OLMAZ”
Saat tamirciliğinin dışarıdan göründüğü kadar kolay olmadığını vurgulayan Koçkun, mesleğin sabır, dikkat ve uzun süreli emek gerektirdiğini belirtti. Özellikle Anadolu’da bazı saat parçalarının temin edilmesinde güçlük yaşadıklarını söyleyen usta, müşterilerin tamir işlemlerinin hemen tamamlanmasını beklemesinin de kendilerini zorladığını dile getirdi.
Koçkun, mesleğin en önemli zorluklarını şöyle anlattı:
“Bizim mesleğin en zor yanı, Anadolu'da olduğumuz için parça bulmakta zorlanmamız. Parça problemdir. Bir de zor müşteriler vardır. Çünkü bizim işimiz çok zaman gerektiren ve kafa isteyen bir meslek. Herkes hemen olsun ister. Bir pili takarsın, belki bir kordonu takarsın, hemen olur. Ama tamir dediğin zaman hemen olmaz. Onu mecbur bırakman gerekir, kalması gerekir.”
AKILLI SAATLERDEN ÇOK MASA SAATLERİ ETKİLENDİ
Teknolojinin saatçilik sektörüne etkisini de değerlendiren Ali Koçkun, akıllı saatlerin geleneksel saatlerden farklı olduğunu düşündüğünü ve dükkânında akıllı saat satışı ya da tamiri yapmadığını söyledi.
Akıllı saatlere bakışını, “Akıllı saat benim gözümde saat değil. Şimdiki akıllı cep telefonlarının kola takılmış hali, biraz daha küçültülmüş hali. Onun için ben onu hiçbir zaman saat olarak görmedim” sözleriyle ifade etti.
Dijitalleşmenin özellikle masa saatlerine olan talebi azalttığını belirten Koçkun, geçmişte ramazan aylarında yaşanan yoğunluğu ise unutamadığını söyledi. Eskiden vatandaşların sahura kalkabilmek için masa saatlerini tamir ettirmek üzere dükkânlara geldiğini anlatan Koçkun, bu dönemde haftalarca masa saati tamiri yaptıklarını belirtti.
Koçkun, “Benim çıraklığımda, kalfalığımda ve dükkânı açtıktan sonraki dönemlerde ramazan ayı geldiği zaman 15-20 gün boyunca sürekli masa saati tamiri yapardık. Çünkü millet oruca kalkacak, sahurda uyandırması için masa saati lazım. Biz masa saatinde sıkıntı yaşadık ama kol saatinde açıkçası hiçbir zorluk yaşamadık” dedi.
KÜTAHYA’DA SAAT TAMİRCİLİĞİ YOK OLMA TEHLİKESİNDE
Yıllardır aynı mesleği sürdüren Koçkun’un en büyük endişesi ise geleneksel saat tamirciliğinin giderek ortadan kalkması. Bu tehlikeye yıllar önce de dikkat çektiğini belirten usta, sorunun yalnızca Kütahya’ya özgü olmadığını, Türkiye’nin birçok şehrinde saat tamircisi bulmanın zorlaştığını ifade etti.
Mesleğin geleceğine ilişkin kaygılarını dile getiren Koçkun, “Kesinlikle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Ben bunu yıllar önce de söylemiştim. 1995-1996 senelerinde de mesleğin yavaş yavaş yok olduğunu dile getirmiştim. Bu sadece Kütahya'da değil, birçok yerde var. Hatta bazı şehirlerde şu anda hiç meslektaşımızın olmadığı yerler var. Belki bizim Kütahya bunun farkında değil ama burada da artık bitmek üzere” diye konuştu.
Koçkun, saat satıcılığı ile saat tamirciliğinin birbirinden farklı meslekler olduğunun da altını çizerek tamir ustalarının giderek azalmasına dikkat çekti.
“ARTIK ÇIRAK KALMADI”
Saatçilik mesleğinin geleceğini tehdit eden en önemli sorunlardan birinin çırak yetişmemesi olduğunu belirten Ali Koçkun, gençlerin geleneksel zanaatlara yönelmediğini söyledi. Ailelerin çocuklarını saatçi dükkânlarına çırak olarak vermek istemediğini ifade eden Koçkun, eğitim sisteminin de mesleğe çırak kazandırmayı zorlaştırdığını savundu.
Koçkun, “Kesinlikle yok, zaten çırak kalmadı. Hiç kimse evladını gidip de bir saatçiye vermek istemiyor. Güncel meslekler ne varsa oralara yönlendiriyorlar. Bir de eğitim sisteminin 12 yıl olmasından kaynaklı sorun var. Bugün bir çocuk altı yaşında okula başladığını farz edin, 18 yaşında okuldan çıkıyor. 18 yaşına gelmiş bir çocuğu getirip saatçi çırağı yapamazsınız. Onun için maalesef artık yetişmiyor” ifadelerini kullandı.
MEKANİK SAATLERDE USTALIK VE SABIR ÖN PLANDA
Saat tamirciliğinde özellikle mekanik saatlerin ayrı bir uzmanlık gerektirdiğini anlatan Koçkun, balans ve pandül düzeltme işlemlerinin en zor tamiratlar arasında bulunduğunu söyledi.
Geçmişte bazı saat parçalarının piyasada bulunamadığı dönemlerde ustaların kendi parçalarını üretmek zorunda kaldığını belirten Koçkun, günümüzde bu tür el becerilerinin de giderek kaybolduğunu ifade etti.
Koçkun, “Bu parçalar olmadığı zamanlarda mecbur kendin yapman gerekiyordu. Biz bunları zamanında yapıyorduk. Ama artık günümüzde bunlar yavaş yavaş kalmadı. Bazı parçalar bulunabiliyor, bazıları ise tamamen bittiği için bulunamıyor. Pandül düzeltme en zor işlerden bir tanesidir” dedi.
Bir saatin mekanizmasındaki parça sayısının modeline göre değiştiğini belirten usta, bazı saatlerde 15 parçadan başlayan bu sayının 100'ün üzerine çıkabildiğini kaydetti.
SAAT TEMİZLİĞİNDE KULLANILAN SIVI DÜKKÂNDA PATLAMAYA NEDEN OLDU
Yaklaşık 40 yıllık meslek hayatında unutamadığı olaylardan birinin de çıraklık döneminde yaşadığı yangın olduğunu anlatan Koçkun, 1986 yılının sonu veya 1987 yılının başlarında çalıştığı dükkânda büyük bir patlama meydana geldiğini söyledi.
Saat mekanizmalarını temizlemek için kullanılan yanıcı bir sıvının sobanın yakınında devrilmesiyle dükkânda yangın çıktığını belirten Koçkun, o anları şöyle anlattı:
“Sabah saat sekiz, sekiz buçuk sıralarıydı. Saatleri temizlediğimiz bir ilaç vardı, biz ona benzin diyorduk. O zamanlar cam şişelerde gelirdi. Süpürürken muhtemelen şişeye değdim. Şişe devrilince içindeki sıvı yere döküldü. Müthiş derecede patlayıcı, yanıcı ve uçucu bir maddeydi. Büyük bir patlamayla beraber kapı camı kırıldı, içeride yangın çıktı.”
Yangını söndürmeye çalışırken çevreden bir kişinin kendisine yardım ettiğini belirten Koçkun, o kişinin kim olduğunu aradan geçen yıllara rağmen öğrenemediğini söyledi. Olay sırasında yaralandığını ve eczaneye götürüldüğünü anlatan usta, yaşadığı olayın hafızasında derin iz bıraktığını ifade etti.
DÜKKÂNI SOYULDU, MESLEĞİNDEN VAZGEÇMEDİ
Ali Koçkun’un meslek hayatındaki bir diğer unutamadığı olay ise 1996 yılında yaşadığı hırsızlık oldu. 1993 yılında açtığı ilk dükkânı, henüz üç yıl geçmişken hırsızların hedefi oldu. Hafta sonunun ardından iş yerine geldiğinde dükkândaki saatlerin ve diğer eşyaların çalındığını gördüğünü anlatan Koçkun, hırsızların arka duvarı delerek içeri girdiklerini belirtti.
Yaşadığı büyük maddi kayba rağmen mesleğini bırakmadığını söyleyen Koçkun, o günleri şu sözlerle anlattı:
“Dükkânı açtım, cumartesi kapattık, pazar günü gittik. Pazartesi geldiğimde vitrinde saatler yoktu. Kapıda herhangi bir zorlama da yoktu. İçeri girdim, içerisi bomboş. Arka taraftan duvarı delmişler, ne varsa dükkânı boşaltmışlar. 1996 yılında sıfırdan yeniden başlamış olduk.”
SAATİNİN PİLİNİ DEĞİŞTİRMEK İÇİN ESKİŞEHİR’DEN KÜTAHYA’YA GELİYORDU
Meslek hayatında unutamadığı müşterilerinden de söz eden Koçkun, gözleri görmeyen ve eşini kaybettikten sonra çocuklarının yaşadığı Eskişehir’e yerleşen Ahmet isimli müşterisini anlattı.
Ahmet amcanın yalnızca saatinin pilini değiştirmek için Eskişehir’den Kütahya’ya geldiğini belirten Koçkun, müşterisinin bazen trenle bazen de otobüsle yolculuk yaptığını söyledi. Kendisine defalarca gelmemesini söylediği hâlde Ahmet amcanın bu ziyaretlerde ısrar ettiğini dile getiren usta, onun için her zaman yardımcı olmaya çalıştığını ifade etti.
Koçkun, bu özel müşterisini şu sözlerle hatırladı:
“Ben bunun işini görürüm, hâlbuki bir tane pil takarız. Ahmet amcaya ‘Gelme buraya’ derdim ama ‘Yok, ben geleceğim, sana geleceğim’ derdi. Pilini takarız, saatini yaparız. Ben onu tekrar otogara gönderirdim. Şoföre de tembih ederdim, otogarda indir bunu diye.”
Pandemi döneminden bu yana Ahmet amcayı görmediğini belirten Koçkun, yıllar içerisinde biriktirdiği bu tür anıların meslek hayatında ayrı bir yeri olduğunu söyledi.
