Yeşil pasaporta Schengen vizesi tartışması yeniden gündemde
Türkiye’de son yıllarda sayısı hızla artan yeşil pasaport sahipleri, Avrupa kapılarında yeni bir uygulamayla karşılaşabilir. Avrupa Birliği (AB) kulislerinde konuşulanlara göre, mevcut sistemin sürdürülemez hale gelmesi nedeniyle Schengen vizesi zorunluluğunun yeşil pasaport sahipleri için de gündeme gelebileceği ifade ediliyor. Şimdilik resmî bir karar bulunmasa da, artan kullanıcı sayısı ve “kota aşıldı” değerlendirmeleri, tartışmayı Brüksel’in masasına taşımış durumda.
Türkiye’de uzun yıllar boyunca sınırlı bir kesimin sahip olduğu yeşil pasaport, bugün kamuoyunda neredeyse “yarı genel pasaport” gibi algılanıyor. Bu durum, AB tarafında dikkatle izleniyor.
Yeşil pasaport sayısı neden sorun oldu?
Edinilen bilgilere göre, Türkiye’de yeşil pasaport sahibi sayısı 2 milyonu aşmış durumda. Hatta bazı iddialar, bu rakamın 2026 itibarıyla 7 milyonu geçtiği yönünde. Bu artışın temel nedeni ise, kapsamın giderek genişletilmesi.
Son olarak Meclis’e sunulan bir düzenleme ile, mesleğinde 15 yılını doldurmuş mühendis ve mimarlar için de yeşil pasaport hakkı tanınması gündeme gelmişti. Bu tür adımlar, pasaportun “istisnai” niteliğini zayıflattığı gerekçesiyle AB çevrelerinde eleştiri konusu oluyor.
Brüksel’deki değerlendirmelerde, bir ülkenin bu kadar geniş bir kitleye ayrıcalıklı pasaport vermesinin, vizesiz seyahat rejiminin ruhuna aykırı olduğu görüşü öne çıkıyor.
Schengen bölgesi bu artışı nasıl görüyor?
AB kaynaklarına göre, Schengen bölgesi güvenlik ve göç yönetimi açısından son derece hassas bir dönemden geçiyor. Bu nedenle, vizesiz giriş hakkına sahip grupların yakından izlenmesi, hatta yeniden değerlendirilmesi gündemde.
Şu an için yeşil pasaport sahipleri, Avrupa Seyahat Bilgi ve Yetkilendirme Sistemi (ETIAS) kapsamı dışında tutuluyor ve vize zorunluluğu bulunmuyor. Ancak kulislerde, bu muafiyetin ilerleyen dönemde gözden geçirilebileceği konuşuluyor.
AB cephesinde dile getirilen temel endişe şu: “Bir ayrıcalık, istisna olmaktan çıkıp yaygın hale gelirse, artık o ayrıcalık olmaktan çıkar.”
Resmî açıklama var mı?
Şu ana kadar Avrupa Birliği kurumlarından ya da Türkiye Cumhuriyeti yetkililerinden, yeşil pasaporta Schengen vizesi getirileceğine dair resmî bir karar ya da net bir açıklama yapılmış değil. Yetkililer, mevcut sistemin sürdüğünü ve herhangi bir değişikliğin yürürlükte olmadığını vurguluyor.
Ancak diplomasi kulislerinde, özellikle bazı AB ülkelerinin bu konuyu gündeme taşıdığı ve ortak bir değerlendirme yapılmasını istediği belirtiliyor. Bu da önümüzdeki dönemde, teknik düzeyde görüşmelerin başlayabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
ETIAS sistemi bu işin neresinde?
2020’li yılların ortasında devreye alınması planlanan ETIAS, Schengen bölgesine vizesiz girebilen ülkelerin vatandaşları için bir ön bildirim ve güvenlik tarama sistemi olarak tasarlandı. Şu an için yeşil pasaport sahipleri bu sistemden muaf kabul ediliyor.
Fakat AB içindeki bazı çevreler, yeşil pasaportlu Türk vatandaşlarının sayısındaki hızlı artış nedeniyle bu muafiyetin de yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu, doğrudan vize anlamına gelmese bile, seyahat öncesi ek bir bürokrasi anlamına geliyor.
Türkiye’de yeşil pasaport neden bu kadar yaygınlaştı?
Uzmanlara göre, kamuda uzun yıllar hizmet veren memurlara ve bazı meslek gruplarına tanınan bu hak, zamanla kapsamı genişletilen bir uygulamaya dönüştü. Belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bazı meslek grupları derken, yeşil pasaport artık oldukça geniş bir kitleye ulaşıyor.
Bu durum, yurt dışına çıkışlarda ciddi bir kolaylık sağlasa da, AB tarafında “sistemin suiistimali” olarak algılanma riskini de beraberinde getiriyor.
Olası değişiklik kimleri etkiler?
Eğer ileride Schengen vizesi zorunluluğu gerçekten hayata geçirilirse, bu durum milyonlarca yeşil pasaport sahibini doğrudan etkileyecek. Özellikle iş insanları, akademisyenler ve kamu görevlileri için Avrupa seyahatleri yeniden planlama ve başvuru süreçlerine bağlanabilir.
Şimdilik herkesin gözü, hem Ankara’dan hem de Brüksel’den gelecek resmî açıklamalarda. Kuliste konuşulanlar, yakın gelecekte bu başlığın daha da sık duyulacağını gösteriyor.
