Kütahya’da bir dönem insanlar soyadlarından çok lakaplarıyla tanınırdı. Mahalle kültürünün güçlü olduğu yıllarda kullanılan bu isimler, sadece bir hitap biçimi değil; aynı zamanda şehrin sosyal hafızasının da önemli bir parçasıydı.
1995 yılında İbrahim Nazlı tarafından yayımlanan Bir Zamanlar Kütahya adlı eserde, kentin geçmişte bilinen aile lakapları alfabetik sırayla kayıt altına alındı. Eserde yer alan yüzlerce lakap, Kütahya’nın mahalle hayatına dair çarpıcı ipuçları sunuyor.
Lakaplar Bir Kimlikti
Ahçıosmanlar, Aktakkalar, Alımbeyler, Altanaklar, Azmanagalar, Ayıboğanlar, Babalıklar, Bacahüseyinler, Bahayetmezler, Bokçuvelliler, Bulbuldadeliler, Bıybıylar, Besbeler, Cızılar, Cakçaklar, Çanakçılar, Çansızlar, Çarıkkılılar, Çıbanlar, Cuhadarlar…
Dangallar, Delibaşlar, Devrisağalar, Dombaycılar, Ebılkavuklar, Efkarılılar, Fingirler, Gabirsinekler, Gadariler, Gevrekler, Gümüşselikliler…
Hacibektaşagalar, Hatipzadeler, Hoppalar, Ispartalılar, Kadıvranlar, Kahkahakıranlar, Karakadılar, Kediyuyanlar, Köleler, Kulaksızlar, Kurbacılar…
Marifler, Mazlumlar, Mekkelizadeler, Mücellitler, Mütevelliler, Medinozlar, Nazillalar, Oturakçılar…
Palangalılar, Papırdaklar, Patlakafızlar, Pintihamitler, Sarıhafızlar, Semerciler, Simitçiler, Sofular, Solaklar…
Şerifçavuşlar, Şeyhbekirler, Şeyhyunuslar, Şeytanafızlar, Tahtabucular, Tekkeler, Tingiller, Uzunimamlar, Vezirler, Vidinliler, Yağcılar, Yirmibeslikler, Zadeoğulları, Zerdeler, Zumbuller…
Bu lakaplar kimi zaman bir mesleği (Simitçiler, Semerciler), kimi zaman fiziksel bir özelliği (Uzunimamlar, Kulaksızlar), kimi zaman da aile büyüklerinden miras kalan bir olayı ya da karakter özelliğini temsil ediyordu.
Mahalle Kültürünün Aynası
O yıllarda mahalleler adeta küçük birer şehir gibiydi. Herkes birbirini tanır, çocuklar sokaklarda birlikte büyür, aileler kuşaktan kuşağa aynı çevrede yaşamaya devam ederdi. Lakaplar ise bu sosyal dokunun doğal bir parçasıydı.
Birine “Hangi soyaddansın?” diye sormak yerine, “Kimlerdensin?” denir; alınan cevap çoğu zaman bir lakap olurdu. Bu lakap, o ailenin geçmişini, hikâyesini ve mahalledeki yerini anlatmaya yeterdi.
