Tavşanlı, Selçuklu’dan Osmanlı’ya uzanan tarihiyle dikkat çeken, köklü bir inanç ve kültür mirasına sahip. İlçede hem erken dönem Türk-İslam mimarisini hem de Osmanlı’nın klasik üslubunu yansıtan çok sayıda cami bulunuyor. İşte Tavşanlı’da mutlaka görülmesi gereken camiler:
Arapzade Cami (Abdullah Efendiler Cami)
Halk arasında Abdullah Efendiler Cami olarak da bilinen yapı, minaresindeki kitabeye göre Hacı Mehmed Ağa (Arapzade) tarafından 1837 yılında yaptırılmıştır. Vakıf kayıtlarında ise tarih 1839 olarak geçer.
Caminin özgün halinde doğu, kuzey ve güneyden üç ayrı giriş kapısı bulunmaktaydı. Batısındaki merdivenlerden Abdullah Efendi Medresesi’ne geçiş sağlanıyordu. Günümüzde bazı merdivenler kaldırılmış olsa da yapı, tarihî kimliğini korumaktadır.
Ağalar Cami
Yeni Mahalle, Bıçakçı Sokak’ta yer alan caminin bulunduğu yerde önceden küçük bir mescit olduğu rivayet edilir. Eski cami, Tavşanlı Ayanı Kocamustafaoğlu Hacı Hüseyin Ağa tarafından yaptırılmıştır. Günümüzdeki yapı ise 1940–1941 yıllarında inşa edilmiştir.
Kesme taş ve moloz taş kullanılarak yapılan cami, Marsilya kiremit kaplı kırma çatısıyla dikkat çeker. Güneybatıda yer alan tek şerefeli minaresi, tuğla gövdesi ve kirpi süslemeleriyle öne çıkar. Dış duvara bitişik devşirme çeşme de yapının önemli detaylarındandır.
Tavşanlı Kurşunlu Cami
Kemal Zeytinoğlu Caddesi’nde yer alan cami, ilk olarak Hacı Veliyüddin tarafından mescit olarak yaptırılmış, 1886 yılında bugünkü cami inşa edilmiştir. Kubbesinin kurşunla kaplanması nedeniyle “Kurşunlu Cami” adını almıştır.
Yapının iç mekânı zengin kalem işi süslemelere sahiptir. Mihrap nişinin iki yanında Süleymaniye Camii ve Selimiye Camii tasvirleri yer alır.
Ayrıca camide, Aizanoi Antik Kenti’nden getirilen Roma dönemine ait mermer sütun başlığı kürsü olarak kullanılmaktadır. Bu yönüyle hem Osmanlı hem de antik dönem izlerini bir arada sunar.
Kavaklı Cami
Cumhuriyet Caddesi üzerinde yer alan cami, 1118 yılında Selçuklu döneminde inşa edilmiştir ve Tavşanlı’nın bilinen en eski camisidir.
Dikdörtgen planlı yapı, ahşap hatıllı moloz taş duvarlara sahiptir. Kuzeybatı köşesindeki tuğla minaresi tek şerefelidir. 1798 ve 1949 yıllarında onarım gördüğü kitabelerden anlaşılmaktadır.
Vakıf kayıtlarında “Yukarı Cami” veya “Çarşı Cami” olarak da geçmektedir.
Tavşanlı Dedebali (Ulu) Cami
Ulucami Mahallesi’nde yer alan caminin ilk hali, Arslan Bey tarafından 1430 yılında “Dedebali Cami” adıyla yaptırılmıştır. Arslan Bey’in mezarı cami bahçesindedir.
Mevcut yapı kitabesizdir; ancak iç mekândaki “Maşallah” hat yazısının altında 1883 yılında onarım gördüğü anlaşılmaktadır. Cami, külliye düzeninde yaklaşık 1250 metrekarelik alanı kapsar. Bahçesinde Arslan Bey Türbesi bulunur. Üç giriş kapısı olan caminin minaresi son cemaat yerinin batı cephesindedir.
Ramazan ayında veya yılın herhangi bir döneminde, bu camiler Tavşanlı’nın manevi atmosferini hissetmek isteyen ziyaretçiler için mutlaka görülmesi gereken eserler arasında yer alıyor.
