Türkiye'de kanser tedavisine yönelik bilimsel araştırmalarda yeni bir gelişme yaşandı. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) ile İstanbul Medipol Üniversitesi araştırmacılarının ortak çalışmasında, kanser hücrelerinin çoğalmasını engellemeyi hedefleyen yeni kimyasal bileşikler geliştirildi.
2018 yılında başlayan araştırmada elde edilen sonuçlar, özellikle üç farklı kanser türüne yönelik yeni tedavi seçeneklerinin geliştirilmesi açısından umut verdi.
ÜÇ FARKLI KANSER TÜRÜNDE ETKİSİ ARAŞTIRILDI
Bilim insanlarının geliştirdiği moleküller, laboratuvar ortamında meme, prostat ve akciğer kanserine ait hücreler üzerinde test edildi.
Yapılan incelemelerde, yeni bileşiklerin kanser hücrelerine karşı biyolojik aktivite gösterdiği tespit edildi. Araştırmacılar, elde edilen bulguları deneysel çalışmaların yanı sıra bilgisayar destekli analizlerle de değerlendirdi.
Çalışmanın temel hedefi, kanser hücrelerinin kontrolsüz biçimde çoğalmasında rol oynayan mekanizmaları baskılayabilecek yeni ilaç adayları geliştirmek olarak açıklandı.
KANSER HÜCRELERİNİN ÇOĞALMASINI SAĞLAYAN MEKANİZMA HEDEFTE
Araştırmanın merkezinde, hücrelerin büyüme ve çoğalma süreçlerinde görev alan tirozin kinaz enzimleri bulunuyor.
Bu enzimlerin bazı türleri, kanser hücrelerinde anormal biçimde aktif hale gelerek tümör gelişimini destekleyebiliyor.
Türk araştırmacılar tarafından geliştirilen moleküllerin, söz konusu enzimlerin faaliyetlerini baskılamaya yönelik tasarlandığı belirtildi.
Laboratuvar çalışmalarında ortaya çıkan sonuçlar, bu bileşiklerin gelecekte hedefe yönelik kanser ilaçlarının geliştirilmesinde değerlendirilebileceğini gösteriyor.
TÜRK BİLİM İNSANLARININ ORTAK ÇALIŞMASI
Araştırma, BEUN Fen Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Gerçek, İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Güzel ve araştırmacı Betül Yeşil tarafından yürütüldü.
Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında desteklenen çalışma iki aşamada gerçekleştirildi.
İlk aşamada yeni moleküllerin kimyasal sentezi Zonguldak'ta yapılırken, ikinci aşamada bileşiklerin kanser hücreleri üzerindeki etkileri İstanbul'da incelendi.
Araştırmada dört özgün kimyasal bileşik geliştirilmesi, yerli ilaç çalışmalarında öne çıkan sonuçlardan biri oldu.
TÜRKİYE'DEN SONRA AVRUPA'DAN DA PATENT GELİŞMESİ
Bilimsel çalışmanın sonuçları yalnızca laboratuvar bulgularıyla sınırlı kalmadı.
Geliştirilen molekülleri kapsayan buluş, 2024 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillendi. Ardından yapılan Avrupa patent başvurusunun da tescile uygun bulunduğu açıklandı.
Araştırmacılar, patent sürecinin Türkiye'nin kendi ilaç teknolojilerini geliştirmesi ve bilimsel buluşların korunması açısından önem taşıdığını vurguladı.
YERLİ KANSER İLACI İÇİN YENİ BİR ADIM
Araştırma ekibinde yer alan Prof. Dr. Zuhal Gerçek, geliştirilen moleküllerin kanser ilacına dönüşme potansiyelini araştırdıklarını belirtti.
Çalışmanın uzun yıllara dayanan bilimsel çabaların sonucu olduğunu ifade eden Gerçek, Türkiye'nin kendi ilaçlarını geliştirebilmesi açısından önemli bir ilerleme sağlandığına dikkat çekti.
Araştırmada elde edilen bulguların, gelecekte geliştirilecek yeni nesil kanser tedavilerine bilimsel altyapı sunabileceği değerlendiriliyor.
HASTALARDA KULLANILABİLMESİ İÇİN YENİ TESTLER GEREKİYOR
Bilimsel gelişme umut verici olsa da geliştirilen moleküller henüz hastalarda kullanılabilecek onaylı bir kanser ilacı değil.
Laboratuvar ortamında elde edilen olumlu sonuçların ardından bileşiklerin güvenliğinin, vücuttaki davranışlarının ve olası yan etkilerinin ayrıntılı şekilde araştırılması gerekiyor.
Ayrıca ilaç adaylarının insanlarda etkili ve güvenli olup olmadığının belirlenebilmesi için klinik araştırmaların tamamlanması şart.
Bu nedenle geliştirilen moleküllerin ne zaman bir tedavi seçeneğine dönüşebileceği henüz bilinmiyor.
Türkiye'deki bilim insanlarının ulaştığı sonuçlar, meme, prostat ve akciğer kanserine karşı yerli ilaç geliştirilmesi yolunda yeni araştırmalara kapı aralayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
